Ubwoba bwo kwinjira muri politiki, ubusore bwe, umwana we waburiwe irengero – Fazil yavuze ku buzima bwe

Yanditswe na Philbert Girinema
Kuya 21 Mutarama 2020 saa 02:22
Yasuwe :
0 0

Sheikh Musa Fazil Harerimana azwi cyane mu ruhando rwa politiki mu Rwanda, nk’umusivili wamaze imyaka 10 ayobora Minisiteri y’Umutekano; mu myaka ya vuba yumvikanye cyane ubwo yashyigikiraga kandidatire ya Perezida Kagame ku mwanya w’Umukuru w’Igihugu, akamwita ‘Baba wa Taifa’.

Yakuriye mu Mujyi wa Kigali, mu Biryogo ahazwi nka Tarinyota ari umusore ukunda gutembera no kubyina; yiga mu bihe byari bigoye ariko asoza amashuri yisumbuye nyuma y’imyaka yigaga ahembwa bituruka ku nkunga yahabwaga abayisilamu; byari bigoye ko bagana ishuri maze bashyirirwaho umushahara.

Yinjiranye ubwoba muri politiki biturutse ku kuba nta wundi muntu yareberagaho cyane wo mu idini ye, kuko abayisilamu babonaga ko ubuzima bwabo ari ubukanishi dore ko ahandi bari barahejwe.

Yakoze mu nzego zitandukanye abifashijwe no kuba yari yarize amategeko. Yaminurije muri Kaminuza yo muri Arabie Saoudite, akora muri Komisiyo y’Igihugu y’Amatora, aba Perefe wa Cyangugu kugeza ubwo uyu munsi ari Visi Perezida mu Nteko Ishinga Amategeko ushinzwe Imari n’Abakozi.

Ni umugabo uganira, utarya indimi ku ngingo iyo ariyo yose, ku buryo ajya avuga ikintu nyuma akaba yakumva ko ashobora kuba yarengereye ariko agakomezwa n’uko yageze ku ngingo yo kuvuga ikimurimo.

Twaraganiriye adusangiza byinshi ku rugendo rwe muri politiki, ku buzima bwe bwite, anashyira umucyo ku nkuru zivuga ko umwana we yaba yaragiye mu mitwe y’iterabwoba akagwayo, ko buryo yigeze gukurikiranwa n’Inkiko Gacaca n’ibindi.

Ikiganiro kirambuye na Sheikh Musa Fazil Harerimana

IGIHE: Abantu binjira muri politiki ku mpamvu zitandukanye, wowe byagenze gute kugira ngo ujye muri politiki?

Fazil: Ntabwo nagize icyo gitekerezo, byarantunguye kandi mbyinjiramo mu buryo butari ubw’ako kanya. Ni ukuvuga ngo nari umukozi usanzwe muri Minisiteri yari ishinzwe Umuryango n’Iterambere ry’Umugore, ndi Umunyamategeko hanyuma nyuma y’imyaka nk’itanu mu 2000 nza kujya kuba Umujyanama mu bya tekinike mu Rukiko rw’Ikirenga, mu mutwe wari ushinzwe Inkiko Gacaca.

Nahise nshyirwa muri Komisiyo y’Igihugu y’Amatora mba Visi Perezida. Uwo ni umurimo wa politiki, mfatanya n’abandi kuyobora amatora y’inzego z’ibanze hanyuma hakurikiraho no gutegura amatora avana igihugu mu nzibacyuho, gusobanura icyo amategeko avuga ubwo uba ubaye umunyapolitiki.

Iyo myanya iyo yose yanyinjije muri politiki, nta mwanya upiganirwa wari urimo.

Nabaye no muri Komisiyo y’Ubumwe n’Ubwiyunge muri ibyo bihe hagati 2000 – 2005, byari bigikenewe bifite imbaraga kurusha ubu kuko kuva mu 1994 uko imyaka irutana ni ko n’uburemere bw’iyo komisiyo n’akazi kayo kagiye gasumbana.

Manda ya kabiri rero yayo niyo njye nagiyemo kuko iya mbere yari 1999-2002.

Kuvuga ngo nigeze nyitekereza, ntabwo ibyo aribyo. Nkiri aho muri Komisiyo y’Ubumwe n’Ubwiyunge, turangije amatora numva ngizwe Perefe wa Perefegitura ya Cyangugu.

Ubwo kujya kuyobora Intara ni politiki noneho y’ubuzima bwose bw’igihugu itareba agace kamwe. Uba ushinzwe ubuhinzi, ntabwo uzavuga ngo iwanyu mu Biryogo ko nta mirima ihari. Ni wowe bireba, ushinzwe umutekano, ushinzwe ubuzima bw’igihugu, ni wowe uhagarariye Leta muri icyo gice cy’igihugu.

Rwose kuba Perefe byanteye ubwoba kurusha kuba Minisitiri kubera ko Perefe ni we baha inshingano yo kuyobora ikintu kinini gifite ibintu byinshi.

Hanyuma intara ziva kuri 12 ziba enye n’Umujyi wa Kigali nza gutoranywa mu bahawe kuyobora izo ntara nshya, mpabwa Intara y’Uburengerazuba, nyiyobora igihe gito iminsi itageze kuri 70, noneho numva Nyakubahwa yangiriye ikindi cyizere yangize Minisitiri w’Umutekano mu gihugu.

Uwo murimo nawumazeho imyaka igera ku 10 n’amezi make ndangije nibwo nagiye mu murimo w’Ubudepite.

Ubwo Musa Fazil Harerimana yarahiriraga kuba Visi Perezida w'Inteko Ishinga Amategeko ushinzwe Imari n’Abakozi

IGIHE: Kuki wari ufite ubwoba bwo kwinjira muri politiki?

Fazil: Kuko iyo umuntu atazi ikintu, atabona mwene wabo imbere wari ukirimo sinzi impamvu atagira ubwoba. Ariko noneho ubwoba bwanjye bwanaterwaga n’amateka.

Kugira ngo ubone abantu b’iwacu mu bo duhuje idini batekereza imyanya y’ubuyobozi sinzi rwose, ntawayitekerezaga. N’abangana nanjye bagize n’amahirwe yo kwiga ni mbarwa.

Gukorera leta twumvaga atari ibintu byacu, twaranabyemeye ko atari ibyacu ariko ngira amahirwe njye mu kurangiza Umuryango wa FPR Inkotanyi wari umaze gutinyura abantu ukabona mu gisirikare ubonye abantu mufite ibyo muhuriyeho kandi bitari byemewe, ukareba muri guverinoma, ukavuga ngo iyi leta itandukanye na ya yindi ukayikunda, ikagushimisha ariko amateka akakugarukamo.

IGIHE: Abayisilamu mbere ya Jenoside bari babayeho bate?

Fazil: Iyo baririmba ngo umurimo ni uguhinga wowe ugasanga iwanyu ntaho guhinga hahari urumva ko ari ukwishakisha ukareba ibigutunga.

Abenshi nkanjye iwacu bajyaga ahitwa Tarinyota, ni umuhanda wa kabiri ku w’iwacu witwaga Barabara B, abenshi muri bakuru n’urungano rwanjye bajyaga aho bagahereza cyangwa baba bamaze kwiga imodoka bagakora ubukanishi.

Iyo mvuze ishuri ntugire ngo hari ishuri ryari rihari, barakubwiraga ngo duhereze amavuta ukabikora bakagira utuntu bagutuma nawe ukamenyera gutyo.

IGIHE: Noneho ni yo mpamvu dukunze kubona abayisilamu benshi bakora ubukanishi?

Fazil: Ni aho byaturutse. Ubwo umurimo wari ubuhinzi bo bari mu nzu ifite metero 14 kuri 18 nta n’ubusitani. Ubwo ni ukuvuga ngo ikindi kitari ubuhinzi ntaho wari kugikura, icyari kiboroheye ni ako kazi k’ubukanishi n’ako gutwara imodoka.

IGIHE: Kuki za Rwamagana, Nyamirambo, Rubavu, Kamembe ari ibice byiganjemo abayisilamu?

Fazil: Ariya ni amateka. Nka Data yavukiye mu Mujyi hagati hafi y’umusigiti w’Umujyi wa Kigali mu 1928 noneho muri za 36 bakatirwa umudugudu w’icyitegererezo wa Biryogo bawita Camp Swahili.

Aho hose uri kuvuga za Rwamagana, ku Ibereshi, ku Majengo n’aho za Kamembe kwinjiramo wabaga ufite ikibari kikwinjiza no gusohoka wabaga ugifite.

Ibyo kandi hari amategeko abigenga ntabwo byakorwaga n’umuyobozi umwe ngo undi abireke. Ubwo rero hariya ubona hari amategeko yabitegekaga, hari inkambi bayitaga inkambi y’Abaswahili.

Urebye neza wasanga ari hafi y’Ikigo cya Gisirikare reba hose, haba Karenge hitwaga Kibungo, haba Rwamagana, haba mu Biryogo, haba Huye mu Cyarabu hose hari n’ikigo cya gisirikare cyabarindaga ko amategeko yubahirizwa kuko bavugaga ngo bafite ubuzima butandukanye n’abandi tugomba kubacungira hafi.

IGIHE: Cyangugu yari agace gafite umuco waho wihariye, ururimi, imbyino n’ibindi. Ni iki cyagufashije kuyobora iki gihe cy’abantu biyumvaga nk’aho atari Abanyarwanda?

Fazil: Nagiyeyo bamaze gutangira kwigirira icyizere, baririmba bavuga ngo Perezida Kagame yabahinduye Abanyarwanda nkababwira ngo bari basanzwe aribo ahubwo yarabubasubije.

Musa Fazil Harerimana asanzwe ari Perezida w’Ishyaka rya PDI

IGIHE: Hari aho wasanze amateka yabo ahuriye n’ayawe nk’umuntu wari warahejwe?

Fazil: Birumvikana igice kimwe amateka yanjye hari aho gihuriye n’icyabo. Ni ukuvuga ku guhezwa, rero mu gihe babona ko wahejwe ariko uri kumwe na bo urumva nta kibazo gihari.

IGIHE: Islam abantu bakunze kuyihuza n’imitwe y’iterabwoba kubera ibyo babona mu bihugu bitandukanye. Mubona iyo atari imbogamizi mu rugendo rw’iterambere?

Fazil: Imbogamizi zirahari kubera ko kujya kwigisha abantu bagufitiye ubwoba, batakwemera, kubera kwituritsa no kwica inzirakarengane […] twemera ko ababikora ari aba Islam b’injiji, batubahiriza idini ahubwo bagasenya Isi abo byanze bikunze barayibangamira.

IGIHE: Tubwire uko byagenze ubwo wabwirwaga ko ubaye Minisitiri. Wabimenye uri he?

Fazil: Nabimenye ndi mu mahugurwa y’abayobozi b’inzego z’ibanze yari yabereye i Muhanga, abantu bari guhugurwa ku bijyanye n’imiyoborere y’igihugu ndetse mbere yaho Perezida wa Repubulika yari yadusuye aje kutuganiriza no kudubaha impanuro bucya nkiri aho ntazi ko yanshyize muri uwo mwanya w’icyubahiro.

IGIHE: Hari umuntu waguhamagaye akabikubwira cyangwa wabyumvise kuri Radio nka twe twese?

Fazil: Iyo Perezida wa Repubulika atanze iteka, iyo aciye iteka habaho n’itegeko ryo kumenyekanisha icyemezo cye. Uburyo bumwe muri ubwo ni bwo bakoresheje kugira ngo mbimenye.

IGIHE: Ni izihe mbogamizi wahuye nazo mu myaka icumi wamaze uri Minisitiri w’Umutekano? Wabonye imikoranire n’abasirikare imeze ite?

Fazil: Gukorana n’inzego z’umutekano uba ukorana n’abantu bubaha, bafite amahugurwa kandi batekereza igihugu cyane. Rero gukorana nabo biroroshye cyane kubera ubuzima babayemo, icyo gihe abenshi ni abari barinjiye barataye amashuri, bagata ababyeyi bakavuga ngo batabarire u Rwanda.

Umuntu ufite igitekerezo cyo gutabariza u Rwanda uko bari bameze n’ubu niko bameze [ …] gukorana nabo bitandukanye no gukorana n’abasivile.

Imbogamizi: Ni akababaro, ukabona ukuntu igihugu kirimo kugenda, abantu bose barakibona kiri gutera imbere hanyuma ukumva ngo hari umuntu wateye grenade, nkavuga ngo aba bantu ntibareba iyo tuvuye, barabona iyo tugeze, barabona abantu bari biyemeje kuva mu mashyamba ya Congo baraje noneho ukumva ngo umwe yacengeye yishe abantu ibyo byarambabazaga, cyari ikintu cyambabazaga.

IGIHE: Byigeze kuvugwa ko ubwo wari Minisitiri utumvikanye n’Inkiko Gacaca. Waba ubyibuka?

Fazil: Ndabyibuka. Iyo habaye imanza z’igihiriri haba harimo abashaka kubyihisha inyuma bakazanamo wenda ibintu by’inzangano ku mpamvu utamenya […] ariko ni uko inkiko zahitaga zibitahura zigahita zimenya ukuri, umunyakuri akajya ku ruhande, umunyabyaha agakurikiranwa.

Abantu baravuze ngo nari mu Rwanda ngo nshinga umutwe w’iterabwoba wakoze Jenoside witwaga FFU, Fanya Fujo Uone, wica abantu. Noneho ngira amahirwe ndavuga ngo ko nabaga muri Arabia Saoudite, uwo mutwe nawushingiye he? Ese icyo gihe mu 1994 naraje ndawushinga? Nawushinze ryari? Ubwo ibyo na passport biba birabankijije ariko n’inkiko zirabankiza.

IGIHE: Ni wowe wadukanye imvugo ya Baba wa Taifa ushaka kuvuga Perezida Kagame, twabyita ko warebye kure ukabona uko ibintu bimeze cyangwa ni ibintu bisanzwe n’undi yavuga?

Fazil: Iyo urebye neza ugahabwa byose kugira ngo ubashe gutekerereza igihugu cyawe ugomba kugitekereza ukavuga ngo igihugu cyanjye gikeneye iki.

Ntabwo twagera aho Perezida wa Repubulika ari, ubwanjye mbona ari impano isumba izacu inshuro icumi. Ni umuntu ubona ukuntu wakoranye nawe afite imyaka itageze kuri 40, ni nako ameze afite 60 ahubwo yarushijeho.

Wowe ugasaza akazana abakiri bato agakorana nabo, ukabona ari kujyana nabo. Iyo ufite umuyobozi nk’uwo, uba ugomba kuvuga ngo ntansige cyane. N’ubundi njye nawe harimo intera nini ariko aho ndi sinsubire inyuma bigasaba kwihinga, ugasoma, ugakora ubushakashatsi ariko n’urukundo rurigisha, iyo ukunda ikintu ugomba kureba ukuntu utuma gitera imbere.

Iyo umaze kureba abamukikije, twese tumukikije mu Nama y’Abaminisitiri ukareba ukuntu adusumba mu bitekerezo, uhita uvuga uti none se ni ibendera dushaka cyangwa ni iterambere ry’igihugu? Niba ari iterambere akomeze atuyobore ariko niba ari ibendera ngaho nimurirwanire, ariko abarirwanira tukarwana nabo.

Rero biriya byo kuvuga ngo Baba wa Taifa nabyo ni ibintu bisanzwe. Nonese igihugu cyari cyarashwanyaguritse, we atuma Amajyaruguru n’Amajyepfo baba bamwe […] Abahutu n’Abatutsi bajya muri Ndi Umunyarwanda, Abaswahili n’Abagatolika bajya muri ndi Umunyarwanda, abagize uruhare muri Jenoside […] noneho ukabona umuntu watumye abantu bafatanya gutyo, igihugu wavugaga abantu bakaguhunga ubu ukaba ukivuga abantu bakagusanga bavuga ngo tubwire, uri Umunyarwanda wo kwa Kagame, mukoresha iki?

Ibyo kuvuga ngo ubonye uko abandi bita umuntu nk’uwo ukabivuga, ni ibintu byoroshye. Kubikora ni byo bikomeye ariko kubivuga biroroshye cyane.

Fazil yabaye Minisitiri w'Umutekano mu gihe cy'imyaka icumi. Yavuze ko yanogewe no gukorana n'abasirikare we ari umusivili kuko ari abantu bakunda igihugu

IGIHE: Byakunze kuvugwa ko hari umwana wawe waba waragiye mu mitwe y’iterabwoba. Byagenze gute?

Fazil: Njye ntabwo mbyemeza 100%. Nabuze umwana wanjye wigaga muri Sudani. Njye nka se, mbona ko namubuze mu buryo bushobora kuba burimo ibice bitatu.

Icya mbere, mvuga ko ashobora kwicwa n’abantu ba hariya kubera ko aba bantu ba hano yari afitanye nabo umubano, bariya bana b’abakobwa bafashwe. Noneho babafashe nkavuga nti ese buriya bafashwe kuko uyu se ari Minisitiri w’Umutekano akaba ariwe wabavuze akabura?

Icyo ni kimwe natekereje kandi ntaravanaho. Cyane cyane ko no muri Sudani urebye n’izi ntambara uko imyaka igenda irangira, muri za Yemen bigaragara ko Abanya-Sudani benshi bagiyeyo, kandi abagiyeyo uzasanga ari abafite ibendera rya Sudani ariko atari Abanya-Sudani.

Icya kabiri, ni uko bamutwara muri ubwo buryo navugaga bakamwereka ko najya kurwana hariya, Aba-shiite bizatuma badafata Yemen bityo ngo binjire muri Arabie Saoudite bafate ubutaka butagatifu buyoborwe n’Aba-shiite buvanwe mu maboko y’Aba-Sunnite, bakabimwumvisha akagenda.

Ibyo simbiha imbaraga nyinshi kuko abagiyeyo, imyaka ikaba ishize, kuva mu 2016, ubu ni imyaka itatu irengaho amezi, umuntu adatelefona, nta n’umuntu ukubwira ngo twamwumvise, nkumva muri iki gihe cy’ikoranabuhanga rimeze ritya, nkumva ntabiha agaciro cyane. Ni ukuvuga ngo niba ari nabyo yatekereje ubwo yapfiriye mu myitozo yo kumujyanayo kuko ariyo umuntu yakumva ko hari n’umuntu banavuganye.

Icya gatatu, ni ukuvuga ngo cyangwa yarahunze ajya gushaka ubuzima ahandi. Ibyo simbiha uburemere cyane kuko nabyo kwa guhanahana amakuru, umuntu wahinduranyije amazina, akagira aho ajya byanze bikunze n’ubwo ari umwana yagira abo avugana nabo.

Kandi nabyo ukavuga ngo ko atagiraga amafaranga menshi mu mufuka, ubwo yasiga passport akabona indi imujyana kandi Sudani igira laissez-passer igenda ikuvana mu ntara ikujyana mu yindi? Ukavuga uti oya, ntabwo yava mu ntara agiye mu yindi adafite ukuntu, abantu bamwe mu buyobozi aho bamufashije kwambuka kuri iyo mipaka.

Ubwo rero ni ukuvuga ngo inzira njye nsigaranye ni ukuvuga ngo yatwawe ku buyobozi bw’aho bumuha n’ibyangombwa ariko wenda ntiyagera aho agiye.

IGIHE: Amaze kubura, ntabwo mwigeze mumushakisha?

Fazil: Byanze bikunze igihugu cyarahagurutse, gikora uko gishoboye ku muturage wacyo ariko ntacyo byatanze kugeza uyu munsi.

IGIHE: Ubona ari iyihe mpamvu urubyiruko arirwo rwinshi rujya mu mitwe y’iterabwoba?

Fazil: Nkeka ko ari ugushukwa n’abayobozi, urebye politiki za biriya bihugu usanga demokarasi yabyo, atari iy’abaturage. Iy’abaturage hari uburyo yo yirinda, ariko itari iy’abaturage hari uburyo abiyitirira ko ihari, bareba ukuntu bakoresha abaturage mu bitari ngombwa.

Ibyo ubirebye nka hariya mu bihugu by’Abarabu, mbere bashutse abantu benshi baravuga bati Yeruzalemu ni Umujyi w’Abayisilamu ugiye gutwarwa n’Abayahudi. Aho kugira ngo babitware uko biri ko ari intambara y’ubutaka hagati ya Israel na Palestine nk’igihugu, bareba ukuntu bajijisha, bashaka abayisilamu bamwe kugira ngo barwane iyo ntambara.

Kuva muri za 67 hari ibihugu by’Abayisilamu byagendaga biyijyamo. Uyu munsi urungano ruhari, bisobanurwa ko ikibazo gihari ari icy’ubutaka kandi si byo bihugu byonyine bifite amakimbirane ku butaka.

Uko bagenda babyigisha, ababarwanirira muri izo ntambara baraba bake, mu kuba bake barareba bakavuga ngo turabona abandi dute cyane ko muri ibyo bihugu abaturage babyo bakize cyane kuvuga ngo barajya gupfa biragoranye. Bagomba gukomeza gushakisha abajya gupfa mu mwanya wabo.

Urebye ni aho ruzingiye. Kubeshya abantu ikibazo kitari ikibazo, ukakigira icyabo atari ba nyiracyo, aho ni ho abantu benshi batakarira kuko bajya mu bintu bitari ibyabo.

IGIHE: Ni ibiki ubona biyobya urubyiruko rw’iki gihe?

Fazil: Ikibayobya ni ukutagira umurongo ukwiye, kuko ni wo utuma umuntu aba Kizigenza. Uko uwuvuyemo ni bwo ukoresha imbaraga nyinshi kugira ngo uwusubiremo noneho bigatuma utakaza igihe n’amahirwe. Bishaka ko umuntu yirinda kuva mu murongo.

Iyo uvuze ngo ibiyobyabwenge byamvana mu murongo, inzoga, ubusambanyi, ibyo byose bikuvana mu murongo kuko uba ushaka kubaho birenze ubushobozi bwawe. Uwo murongo ugomba kuwubamo wubaka ubushobozi, ugomba gukora ariko utava mu murongo, nibyo bitugejeje aho turi.

IGIHE: Ni ryari wumva ko ufite ibyishimo byuzuye muri wowe?

Fazil: Kuba mfite igihugu, kinyubaha kandi nkunze, ndeshyamo n’abandi ntibonamo urwego rwa kabiri nk’uko navutse. Urwo rwego nagezeho by’ako gaciro ndabyishimira cyane kuko nta n’ahandi nari kubibona iyo ntabona ubuyobozi bwiza.

IGIHE: Ni iki kigutera ubwoba mu buzima bwawe?

Fazil: Ni ugutakaza iyi ndi umunyarwanda turimo kuko ingaruka zabyo ni ziriya za Jenoside yakorewe Abatutsi, ni ugusenya ibyo twagezeho. Kugira ngo abana bacu babe mu mahoro, ibyo twaruhiye, twubatse bikomeze bisigasirwe, ni uko abantu bose bakomeza kuba muri Ndi Umunyarwanda.

IGIHE: Ni iyihe ndangagaciro mu buzima bwawe wiyiziho, ugenderaho?

Fazil: Ni ukuvuga nisanzuye, ikindimo ndakivuga. Hari n’igihe nkivuga nagera mu rugo nkavuga nti nakivuze ariko nagombaga kukivuga wenda mu bundi buryo.

IGIHE: Ni iyihe ndangagaciro wumva ko umuntu wese yagenderaho?

Fazil: Kutabeshya ukaba inyangamugayo ukaba umunyakuri. Iyo umuntu ambeshye mbona ko yandungurutse mu mutwe, yanyise ikigoryi kuko yabashije kumbeshya. Iyo ntahuye ko umuntu ambeshye ndababara.

IGIHE: Ukiri umusore, ni iki uzi watakazagaho amafaranga menshi?

Fazil: Nakundaga kwambara neza, gusohoka no kubyina. Ikindi nakundaga ikipe ya Kiyovu ku buryo nabonaga n’umwanya nkajya ku myitozo.

IGIHE: Amafaranga ya mbere wahembwe yari angahe?

Fazil: Yari ibihumbi bibiri, ndi umunyeshuri kwa Gadhaffi. Kugira ngo tubashe kwiga baduhendahendeye kwiga kuko Abayisilamu ibyo kwiga ntibyari ibyacu, noneho babona ko batadushyiriyeho umushahara wo kwiga batazatubona. Baduha inkweto, baduha amapantalo n’amashati noneho no ku kwezi abanya-Kigali bakaduha ibihumbi bibiri, abaturutse mu ntara bakabaha 3500.

IGIHE: Hari mu wuhe mwaka ?

Fazil: Hari mu 1979 kugeza 1983 nibwo naharangije.

IGIHE: Ayo wahembwe urangije ishuri wibuka icyo wayakoresheje?

Fazil: Ndangije nabaye mwarimu wo mu mashuri abanza noneho mama yabaga i Burundi nkiri muto, [nabaye mwarimu yaramaze kwitaba Imana], akambwira ngo amafaranga ya mbere nukora, uyaha umubyeyi. Aya mbere nza kuyafata uwabimbwiye atakiriho yarapfuye, ariko nari mfite Data wabaga i Kigali.

Nari inshuti ya Mama, nari inshuti ya Data ariko ntibabanaga. Ubwo mfata umushahara umwe atakiri ku Isi undi ariho. Ndayafata nyaha Data, arayabika hashize iminsi arampamagara arambwira ati aya mafaranga yawe, avanamo make atumamo ka fanta aravuga ngo aya uyabike nawe uzagire urugo nk’uko ndufite.

Yari ibihumbi 12 mu 1984, niyo mwarimu yahabwaga.

Iyo atiga ibijyanye n'amategeko, Fazil yavuze ko yari gukurikirana amasomo ya siyansi

IGIHE: Ni inde muntu ufata nk’icyitegererezo mu buzima bwawe?

Fazil: Usibye ibyerekeye idini kuko iyo nsomye ubuzima bw’Intumwa y’Imana Mohammed, numva nkwiriye kubaho nka we kuko ubuzima bwe ndabukunda, yafashije abantu, mugomba kwirinda ibi, ariko na none hagera igihe cy’urugamba akarurwana. Ntabwo yemeraga ko abantu baza kumurenganya.

Iyo mbirebye, mubonamo Perezida wa Repubulika. Kuzamura abantu, kutemera ko abantu baza kumurenganya, cyangwa kurenganya igihugu cye. Iyo mubonye mu bantu mubonamo ko yuzuza byinshi mu byo nkwiriye kubonamo umuntu wambera ikitegererezo.

IGIHE: Ni iyihe mpano wakwifuza kugira mu buzima bwawe?

Fazil: Usibye iby’igihugu, ni uko nava ku Isi mfite abana bavugwa neza, bariho neza, badasebye, batagora abantu ahubwo babafasha. Ibyo numva mbisaba Imana.

IGIHE: Ni he wumva watura hatari mu Rwanda?

Fazil: Ntaho kuko iyo ntari mu Rwanda ndarukumbura cyane ahubwo najya njya kubasura, nkajya mu biruhuko noneho nkagaruka, iminsi myinshi nkayimara mu Rwanda. Ariko aho hantu hagomba kuba hatari ubukonje kuko simbukunda.

IGIHE: Ni he watembereye ukabona ni heza?

Fazil: Hari ahantu habiri nakunze. Cape Town narahakunze ariko no muri Turikiya narahakunze. Nabonye uko hameze, isuku, iterambere, ndahakunda.

IGIHE: Iyo utaba umunyamategeko ni ibiki wumva wari kwiga?

Fazil: Nkeka ko nari kugerageza muri siyansi kuko nkunda ibintu byo kujya mu kirere, izuba uko rimeze, uko Isi izenguruka, uko bavumbuye ikintu, iyo bavumbuye undi mubumbe mpita numva nshaka kuwusoma, umeze ute? Ariko nkakunda ibintu by’amateka, bimwe byo kuvuga ngo bapimye babona amagufa amaze 4000 ku Isi bituma mbyitaho nkabikurikira.

IGIHE: Ni iki wicuza mu buzima bwawe?

Fazil: Ibyo nakoze ntabyo ariko ibyabaye mu bundi buryo ukavuga uti buriya iyo aba ari njye sinari kubikora kuriya kuko kuba data atarabanye na mama, nagize ubwenge batabana. Icyemezo bafashe, iyo ngitekerejeho kuva nkiri muto numvaga ko kitari gikwiriye.

IGIHE: Ni iyihe ntego ugenderaho mu buzima bwawe?

Fazil: Kudahemuka no gutera imbere. Simpemuke ariko ngatera imbere.

IGIHE: Urebye ubusore bwawe, umuntu ukunda gusohoka, ukabihuza n’aho uri uyu munsi; ubona ari ayahe mahitamo wakoze akagucira inzira?

Fazil: Nkeka ko kwiga, si njye hamwe n’icyiciro nabyirukanye nabo, ibyo bingejeje hano kuko iyo nkomeza kuba muri Tarinyota mpereza amavuta, urumva ko kwicara hano byari kugorana. Ibyo mfite bishingiye ko nagize amahirwe yo kwiga.

IGIHE: Uramutse uvuye mu bya Politiki wakora iki?

Fazil: Nakwikorera kuko ubwo navaga muri Minisiteri ntaraba umudepite, nikoreraga. Hagati ya Minisiteri n’Ubudepite harimo imyaka ibiri.

IGIHE: Wakoraga ibijyanye n’iki?

Fazil: [Aseka] Iwacu nta byo guhinga bibayo, ubwo ni ubushabitsi. Ntabwo nakubwira byinshi utaza niba nari mfite abakiliya ugatwara babiri.

Fazil yavuze uburyo akiri muto yari umusore ukunda kubyina, gusohoka no kurimba

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza