Amategeko arenga 1000 yemejwe mu gihe cy’ubukoloni agiye kuvanwa mu mategeko y’u Rwanda

Yanditswe na HABIMANA James
Kuya 4 Mata 2019 saa 06:20
Yasuwe :
0 0

Inama y’Abaminisitiri yo ku wa 03 Mata 2019 yayobowe na Perezida Paul Kagame, yemeje Umushinga w’Itegeko rikuraho amategeko yose yashyizweho mbere y’itariki u Rwanda rwaboneyeho ubwigenge.

Aya mategeko arenga 1000 nk’uko Minisiteri y’Ubutabera ibivuga, akurikizwa cyangwa ashobora gukurikizwa mu Rwanda mu gihe afatwa nk’ atakijyanye n’igihe.

U Rwanda rwakolonijwe n’ibihugu bibiri, habanza u Budage (1900-1916) nyuma y’aho iki gihugu giteje intambara ya mbere y’Isi cyamburwa bimwe mu bice cyari gikolonije, bituma kuva mu 1916-1962 u Rwanda rujya mu maboko y’Ababiligi.

Amwe mu mategeko yo mu gihe cy’ubukoloni

Mu kiganiro aherutse kugirana na IGIHE, Umuyobozi w’Ishami rishinzwe ubushakashatsi, isesengura n’ivugurura ry’amategeko muri Komisiyo y’Igihugu Ishinzwe ivugurura ry’Amategeko, Songa Gashabizi Alain, yavuze ko hari amategeko u Rwanda rufite yatakaje igihe.

Yavuze ko u Rwanda rukimara kubona ubwigenge muri Nyakanga 1962, Perezida w’u Rwanda yatanze itangazo ko amasezerano mpuzamahanga yose Ababiligi basinye mu gihe cy’ubukoloni agomba gukora no mu Rwanda.

Ati “Ni ukuvuga ko uyu munsi niba u Bubiligi bwarasinyanye amasezerano n’u Bufaransa ku kintu runaka, kubera rya tangazo Perezida wa mbere w’u Rwanda yakoze, bashobora kuzana ayo masezerano bakavuga bati u Rwanda rufite inshingano runaka mu Bufaransa no mu Bubiligi uhereye kuri iri tangazo Perezida yakoze.”

Mu bindi yavuze ko bitakijyanye n’igihe ni nk’amategeko yemejwe n’ubutegetsi mu gihe cy’ubukoloni, ko hari ahantu umwirabura adashobora kujya mu gihe hari umuzungu.

Ati “Mbere hari ahantu umunyarwanda atashoboraga kujya kuko abazungu aribo bahemerewe, nk’ayo mategeko aracyariho kugeza uyu munsi kandi ibyo bintu mu by’ukuri ntabwo bikiriho, ntabwo uyu munsi hari ahantu umunyarwanda akumiriwe kujya.”

Gashabizi yanavuze ko hari amategeko avuga ko abakoloni hamwe n’imbwa zabo bari bemerewe kujya ahantu runaka, ugasanga umunyarwanda atabyemerewe.

Ati “Nk’ayo mategeko yose kuba akiriho ntacyo amaze, ariko kuba atanavanwaho usanga aguma ari mu rwunge rw’amategeko y’u Rwanda.”

“Nk’ubu dufite itegeko ryo mu 1937 rivuga ko kuko twari mu bukoloni bwitwa Congo-Belge, Rwanda-Urundi, icyo gihe itegeko ry’umwami ryavugaga ko amategeko yose yo muri Congo agomba gukora no ku Rwanda, ni ukuvuga ko umuntu ashobora kuza uyu munsi akazana itegeko ryo muri Congo akakubwira ati iri tegeko nkweretse ryemejwe muri Congo ariko kubera ko ryemejwe mu 1937 rigomba gukora no ku Rwanda.”

Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ubutabera ushinzwe Itegeko Nshinga n’andi mategeko, Uwizeyimana Evode, yabwiye IGIHE ko mu gihe cya vuba uyu mushinga uzaba wagejejwe mu Nteko Ishinga amategeko wakwemerezwa ishingiro ukazashyikirizwa Komisiyo igahiota itangira kuwusuzuma.

Ati “Aya mategeko agomba kuvanwaho ni menshi kuko ayo twasesenguye arenga 1000.”

Ivanwaho ry’aya mategeko rizashyirwa mu bikorwa umunsi Itegeko rizaba ritowe, Perezida wa Repubulika akarisinyaho rigatangazwa mu igazeti ya leta.

Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ubutabera ushinzwe Itegeko Nshinga n’andi mategeko, Uwizeyimana Evode

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza