Kwamamaza

Imikorere y’Urukiko rwa Kiliziya Gatolika:Ikiganiro n’Umucamanza mukuru warwo

Yanditswe kuya 2-11-2016 saa 12:51' na Ntakirutimana Deus


Kiliziya Gatolika mu Rwanda ifite urukiko ruburanisha ibyaha bitandukanye, rugakurikirana abapadiri n’abakirisitu bo muri iri dini.

Ibijyanye n’urwo rukiko n’imikorere yarwo bikubiye mu kiganiro IGIHE yagiranye n’Umucamanza Mukuru warwo mu Rwanda Padiri Dr Cyprien Dukuzumuremyi.

IGIHE: Kiliziya Gatolika ifite urukiko rwihariye, ese imikorere yarwo iteye ite?

Padiri Dukuzumuremyi: Urukiko rwa Kiliziya Gatolika rwumvikana neza mu kumva amategeko Kiliziya Gatolika ya Kirisitu igenderaho mu butumwa bwayo bwo kuba uburyo rusange bw’agakiza bubumbiyemo uburyo bwose bwo kugera ku gakiza Kristu yaronkeye mwene muntu mu iyobera ry’ububabare, urupfu n’izuka bye.

Ayo mategeko ya Kiliziya ni yo agenga ubuzima bwa Kiliziya ku nzego zayo zitandukanye, ku rwego rw’isi n’urw’amadiyosezi. Ayo mategeko abumbiye mu muzingo w’igitabo cy’amategeko (Code de Droit canonique) watangajwe ku mugaragaro kandi usinywaho na Papa Pawulo wa II mu mwaka wa 1983. Uwo muzingo ugizwe n’ibitabo birindwi bikubiyemo ubuzima bwose bwa Kiliziya Gatolika ya Kirisitu.

Igitabo cya mbere kivuga ku mategeko rusange ya Kiliziya aho gisobanura imwe mu mimerere-remezo ihatse amategeko ya Kiliziya. Twavuga nko gisobanura itekeko, umuco karemano, ibikorwa nyobozi, ububasha bwo kuyobora, ubutumwa n’imirimo mu Kiliziya,…

Igitabo cya kabiri kivuga ku mbaga y’Imana, ku mukristu (inshingano n’uburenganzira bye mu Kiliziya,…), ku buyobozi bukuru bwa Kiliziya no ku miryango y’Abihayimana.

Igitabo cya gatatu kivuga ku murimo wo kwigisha wa Kiliziya, ubutumwa Kiliziya yahawe igihe Yezu yategekaga intumwa ze agira ati «Nimugende mwigishe amahanga yose, mubabatize ku izina ry’Imana Data na Mwana na Roho Mutagatifu, mubatoze gukurikiza ibyo nabategetse byose. Dore kandi ndi kumwe namwe iminsi yose, kugeza igihe isi izashirira » (Matayo 28, 18-20).

Igitabo cya kane kivuga ku murimo wo gutagatifuza wa Kiliziya. Ni amategeko asobanura amasakaramentu uko ari arindwi kandi akagena umuhimbazo yayo. Kivuga kandi no ku bindi bikorwa bihimbaza Imana (Gutanga imigisha, amasengesho ya liturujiya y’amasaha atandukanye ku munsi wose, gushyingura gikiristu, guhimbaza abatagatifu…), ahantu hatagatifu n’ibihe bitagatifu.

Igitabo cya gatanu kivuga ku mutungo wa Kiliziya. Ni amategeko asobanura uburenganzira karemano bwa Kiliziya bwo kugira imitungo, aho imitungo iva n’uko ikoreshwa.

Icya gatandatu kivuga ku bihano mu Kiliziya. Ni amategeko asobanura ibyaha n’ibihano biteganyijwe, na ho icya karindwi kikavuga ku manza mu Kiliziya zirangirizwa mu nzego eshatu z’inkiko za Kiliziya ari zo urukiko rwa mbere rw’iremezo aho amategeko asaba buri Diyosezi kugira bene urwo rukiko, urukiko rw’ubujurire n’inkiko za Papa aho amategeko yemeza ko Papa ari we Mucamanza w’Ikirenga wa Kiliziya Gatolika ku Isi yose.

Papa arangiza uwo murimo yifashishije inkiko z’Intebe Ntagatifu yashyizeho. Harimo Urukiko rw’Itsinda ririnze amahame ya Kiliziya rushinzwe kuburanisha abakoze ibyaha birwanya ukwemera, ibyaha ndengakamere birwanya imyitwarire mbonezabupfura cyangwa birwanya imihimbarize iboneye y’amasakaramentu ; urukiko rwa ‘Rota Romana’ rushinzwe kwakira ubujurire ku isi hose ; urukiko rw’Ikirenga rwa Papa.

Inkiko za Kiliziya zita cyane cyane ku bibazo birebana n’ugushyingirwa, n’isakramentu ry’ubusasaridoti mu gusuzuma niba ryari rishyitse cyangwa gutanga ibihano ku musaseridoti wishe amategeko ya Kiliziya ahanirwa.

Mu Rwanda, Kiliziya ntiragira ubushobozi bwo kugira urukiko muri buri Diyosezi. Ni yo mpamvu amadiyosezi uko ari icyenda ahuriweho n’urukiko rumwe rwitwa : « Urukiko Mpuzamadiyosezi rwa Kiliziya Gatolika mu Rwanda » / Tribunal Ecclésiastique Interdiocésain du Rwanda (TECIR).

Urwo rukiko rufite icyicaro cyarwo ku Nama Nkuru y’Abepiskopi Gatolika mu Rwanda.

Bene uru rukiko si rushya mu Rwanda. Rwatangiye kubaho kuva mu mwaka wa 1960 igihe Papa Yohani wa XXIII mu rwandiko rwa Gitumwa « cum parvulum sinapis »(nk’akabuto gato ka Sinapisi) yemeye ku mugaragaro ubuyobozi bwa Kiliziya Gatolika mu Rwanda.

Rwagiye rukura gahoro gahoro. Mu mwaka wa 1993 rwari rufite abakozi mu nzego zarwo zose, ni ukuvuga Umucamanza Mukuru, abacamanza bane, umurengezi w’isakaramentu, umurinzi w’ubutabera umwunganizi n’umwanditsi. Nyuma rwaje guta ingufu ndetse rurahagarara kubera impamvu nyinshi, cyane cyane jenoside yakorewe abatutsi mu mwaka wa 1994.

Rwongeye gutangizwa ku mugaragaro n’Abepiskopi Gatolika mu Rwanda mu mwaka wa 2007. Kuva umwaka ushize rufite ku cyicaro cyarwo Umucamanza Mukuru uhahora. Icyo ni ikintu gishya mu mateka y’uru rukiko. Rufite abakozi bakurikira: Umwepiskopi Muhuzabikorwa w’Urukiko ari na we muyobozi mukuru w’Urukiko rwa Kiliziya Gatolika mu Rwanda, Umucamanza Mukuru, abacamanza umunani, umurengezi w’isakramentu, umurinzi w’ubutabera n’umwanditsi. Ntirurabasha kugira umwunganizi.

Mu nshingano zarwo, Urukiko Mpuzamadiyosezi rwa Kiliziya Gatolika Rwanda rwibanda cyane cyane ku gusuzuma ugushyingirwa kw’abashakanye bagize ibyago bagatandukana, hanyuma bakarushinga gisivili.

IGIHE :Urukiko rwa Kiliziya Gatolika rukorana gute n’izindi nkiko za leta mu Rwanda?

Padiri Dukuzumuremyi:Urukiko rwa Kiliziya rutandukanye cyane n’inkiko dusanzwe tuzi za Leta. Mu nshingano zarwo, Urukiko rwa Kiliziya rufasha abakirisitu bafitanye amakimbirane kwiyunga hagati ubwabo iyo babishatse; ruharanira gusubiza ubutabera ababuvukijwe mu Kiliziya, ruhana abadakurikiza amategeko ya Kiliziya, rwita ku manza zijyanye n’ugushyingirwa kudashyitse,….

Muri ibyo byose Urukiko rushyira imbere umukiro wa roho (reba canon 1752). Iyo rugize uwo ruhana, igihano kiba gifite intumbero yo gutuma nyir’ubwite ahinduka maze akagaruka mu nzira nziza. Iyo bigaragaye ko yisubiyeho, cya gihano gihita gihagarara kuko kiba cyageze ku nshingano zacyo. Ibyo rero bigahura n’ubutumwa kiliziya ifite bwo kuyobora abantu ku Mana.Ni yo mpamvu ububasha bwo guca imanza mu Kiliziya buhinduka igikoresho cy’iyogezabutumwa n’ikenurabushyo mu Kiliziya.

Padiri Dr Dukuzumuremyi, Umucamanza Mukuru w'Urukiko rwa Kiliziya Gatolika mu Rwanda na Musenyeri Harolimana Vincent, Perezida warwo akaba anayobora Diyoseze ya Ruhengeri

Aha rero hakadusaba kwirinda kwitiranya Urukiko rwa Kiliziya n’inkiko za Leta n’ubwo bwose hashobora kubaho ingingo zihurirwaho kandi zuzuzanya.

Mu bihugu bifitanye na Kiliziya amasezerano bita “concordat” mu kugena imikoranire hagati ya Leta na Kiliziya, hashobora kubaho ibyo bumvikanaho byafasha izo nkiko bagiriye umuturage bombi bahuriyeho ariko bafitiye icyerekezo gitandukanye: Kiliziya imuha kurangamira iby’ijuru, Leta ikamuha guhagarara neza muri iyi Si.

Urukiko rwa Kiliziya rureba gusa abakirisitu gatolika babatijwe, babaruwe muri diyosezi kandi mu byiciro byabo nk’abapadiri, abalayiki n’abihayimana. Urukiko rwa Kiliziya rugomba kugendera gusa ku mategeko yanditse mu muzingo w’igitabo cy’amategeko ya Kiliziya kandi rugacira imanza abishe amategeko ya Kiliziya babizi neza kandi babishaka.

Ibyaha bikurikiranwa muri Kiliziya kimwe n’ibihano bitangwa ni ibiteganijwe gusa mu muzingo w’igitabo cy’amategeko ya Kiliziya kimwe n’andi mategeko ashamikiyeho. Muri rusange, ibyo byaha n’ibyo bihano bifitanye isano no kubahiriza amategeko y’ukwemera gatolika, amasakaramentu atagatifuza kimwe n’imyitwarire mbonezabupfura.

Mu zindi mpande zose z’ubuzima zisigaye, Kiliziya igirira icyizere kandi ikubaha ubucamanza bwa gisivile (inkiko za Leta) mu gihe cyose buharanira ukuri n’ubutabera kuri buri muntu nta kuvangura. Aha ngaha, Kiliziya iharira ubutabera bushingiye ku itegeko ry’ubucamanza bw’igihugu.

IGIHE: Twumvise ko abatandukanye bashobora kongera gushaka, biba ngombwa ko baca muri urwo rukiko, cyangwa hari ukundi kiliziya ikurikirana icyo kibazo?

Padiri Dukuzumuremyi:Ni byo koko, abatandukanye b’abakiristu gatolika bashobora gushyingirwa mu Kiliziya nyuma y’uko Urukiko rusuzumye ugushyingirwa kwa mbere rugasanga kwari kudashyitse. Iyo ni yo nzira yonyine ishoboka. Nirinze gukoresha imvugo “kongera gushaka” kuko iyo Urukiko rusanze ugushyingirwa kwa mbere kwari kudashyitse, bisobanura ko uko gushyingirwa kutabayeho mu maso ya Kiliziya. Kiliziya ntiyemera ubutane (divorce) kuko ugushyingirwa ni akaramata, ni ukubana iteka ryose.

Ikindi ni uko Kiliziya ishyira imbere ubudatana bw’abashakanye nk’uko Ijambo ry’Imana ribihishura (Matayo 19, 4-6).

Iyo imwe cyangwa irenze imwe mu ngingo icyenda dusanga mu muzingo w’igitabo cy’amategeko ya Kiliziya itubahirijwe mu gihe cyo gusezerana imbere y’Imana na Kiliziya, ugushyingirwa kwahimbajwe ntikuba gushyitse. Izo ngingo zigaragaza ugushyingirwa kudashyitse zirimo ibi bikurikira:

Ugiye gushyingirwa adafite ubushobozi bwo gutekereza,nk’ufite ubumuga bwo mu mutwe.
Ugiye gushyingirwa adashoboye gutekereza neza ku nshingano n’uburenganzira karemano byo gushyingirwa buri wese asabwa guha mugenzi we
Gushyingirwa udashoboye gushyira mu bikorwa inshingano karemano z’ugushyingirwa kubera ihungabana ryo mu mutwe.
Kutamenya icyo gushyirwa ari cyo.
Kwibeshya ku muntu mugiye kurushingana, urugero akaba atabyara kubera ko nta nyababyeyi afite kandi yarabihishe
 Kubeshya ikinyoma gikomeye kirebana n’inshingano karemano zo gushyingirwa. Urugero ku ndwara runaka afite atagaragaje mbere.

IGIHE :Mwatubwira kugeza ubu ibibazo bitandukanye mumaze gukurikirana

Padiri Dukuzumuremyi: Turimo gukurikirana akenshi ibibazo bishingiye ku gushyingirwa kudashyitse. Abakirisitu bafite ubutane, bakaba barongeye gushaka, ntabwo bashobora guhabwa amasakaramentu: Penetensiya, Ukaristiya, ugushyingirwa,...

Bene abo bakristu bagana Urukiko kugira ngo rusuzume niba ugushyingirwa kwabo kwari gushyitse cyangwa se kudashyitse. Iyo Urukiko rusanze ugushyingirwa kwari gushyitse, abo bakristu ntibashobora guhabwa amasakaramentu. Iyo rusanze ugushyingirwa kwari kudashyitse bashobora gushyingirwa mu Kiliziya kandi bagahabwa n’andi masakramentu.

Ibindi bibazo turimo dukurikirana ni ibijyanye no gusabira kwa Papa uruhushya rwo gukomorerwa amasakaramentu ku bapadiri bavuyemo, bakaba bubatse bafite abagore n’abana.

IGIHE: Utanyuzwe n’ibyemezo by’urwo rukiko yiyambaza uruhe rwego?

Padiri Dukuzumuremyi :Utanyuzwe n’imyanzuro y’urukiko rwa mbere rw’iremezo yiyambaza urukiko rw’ubujurire. Kiliziya Gatolika mu Rwanda nta rukiko rw’ubujurire iragira. Ku bw’amasezerano y’ubufatanye, urukiko rw’ubujurire kuri Kiliziya Gatolika mu Rwanda ni Urukiko rwa Diyosezi ya Gitega mu Burundi; ku bw’amategeko asanzwe ya Kiliziya ni Urukiko rwa Rota Romana.

IGIHE: Ibihano mutanga biba bishingiye kuki, bigamije iki?

Padiri Dukuzumuremyi: Igisubizo cy’iki kibazo tugisanga mu gitabo cya gatandatu cyo mu muzingo w’igitabo cy’amategeko ya Kiliziya.

Ibihano bitangwa mu Kiliziya biba bishingiye ku kutubahiriza amategeko ya Kiliziya hagendewe kuri iyi mimerere-remezo dusanga no mu mategeko ya Leta ahana. Icyo ibyo bihano bigamije ni ukwisuhiraho k’uwahanwe kuko ubutumwa bwa Kiliziya ni uguharanira agakiza ka za roho. Nk’uko nabivuze haruguru, hakurikizwa amategeko yo mu muzingo w’igitabo cy’amategeko wasohotse mu mwaka wa 1983.

Ibihano Kiliziya itanga birimo amoko abiri, ibihano bivura bigamije ko uwahanwe yisubiraho, agahinduka, akagarukira Imana kugira ngo ahabwe abusolusiyo igihe abigezeho; ibihano by’impongano bigamije guhana. Ibyo bihano bishobora kumara igihe runaka, igihe cyose cyangwa igihe kitazwi. Bishobora kandi gukurwaho ku mpamvu runaka.

Muri ibyo bihano, hari ibireba gusa abapadiri: guhagarikwa ku butumwa bwose bwa gisaseridoti cyangwa ku butumwa ubu n’ubu bwa gisaseridoti.

Ibindi bihano bihuriweho n’abapadiri n’abalayiki, urugero ni nk’igihano cyo gucibwa mu Kiliziya.

IGIHE : Abihayimana bahamwe n’icyaha cya jenoside, n’ibindi byaha byibasiye inyokomuntu, bivugwa ko iyo barangije ibihano bahanwe n’inkiko zisanzwe urukiko rwa Kiliziya na rwo rubaburanisha, mwadufasha kubimenya ?

Padiri Dukuzumuremyi:Kugeza ubu abapadiri bahamwe n’icyaha cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda , bagafungwa n’inkiko za Leta zibifitiye ububasha, bakarangiza igihano cyabo, bagafungurwa, ni ibintu bishyashya muri Kiliziya y’u Rwanda. Abepiskopi bacu bazabyiga barebe igikwiye.

Padiri Dr Dukuzumuremyi yavuze ko barimo gukurikirana ibibazo by’imiryango y’abakirisitu 30 baregeye urwo rukiko.

Padiri Dr Dukuzumuremyi, Umucamanza Mukuru w'Urukiko rwa Kiliziya Gatolika mu Rwanda

Kwamamaza

Kwamamaza
IZINDI NKURU WASOMA
TANGA IGITEKEREZO

ANDIKA ICYO UTEKEREZA KURI IYI NKURU

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE:
Witandukira kubijyanye n'iyi nkuru; wikwandika ibisebanya, ibyamamaza cyangwa bivangura; wikwandika ibiteye isoni,
Wifuza kubona byihuse ibivugwa/ibisubizo ku gitekerezo cyawe, andika email yawe ahabugenewe.
Igitekerezo cyawe kigaragara nyuma y'isuzuma rikorwa na IGIHE.com
Ibi bidakurikijwe igitekerezo cyanyu gishobora kutagaragara hano cyangwa kigasibwa, Murakoze!
ANDIKA ICYO UTEKEREZA KURI IYI NKURU
Kwamamaza
IBITEKEREZO
Join Us

Socialize with Us
Contacts

Marketing
4546
Editor
078 827 26 21
Management
0788 74 29 08 / 0788 49 69 15

Emails: [email protected], [email protected]

Website Developped by

Uru Rubuga Ruheruka Gushyirwaho Amakuru Saturday 10 Ukuboza 2016
Copyright © 2009 -2014 - IGIHE Ltd - All Rights Reserved