Kwamamaza

Kigali:Abanyamakuru mu gutyaza ubwenge mu by’amategeko

Yanditswe kuya 19-10-2016 saa 19:42' na Philbert Hagengimana


Abanyamakuru baturutse mu bitangazamakuru bitandukanye byo mu Rwanda barimo gutyaza ubumenyi mu by’amategeko, kugira ngo babijyanishe n’ubunyamwuga bwabo mu kuyasobanurira abaturage, cyane ko “ntawe ufite ubumuga bwo kutabona uyobora undi”.

Biragoye ndetse rimwe na rimwe ntibinashoboka ko ‘wasobanurira undi ibintu nawe utumva’, iyi ikaba ari na yo mpamvu Komisiyo y’Igihugu ishinzwe kuvugurura amategeko (RLRC) yateguriye amahugurwa Abanyamakuru ku bufatanye n’urwego rukuru rw’Itangazamakuru (MHC), kugirango babasobanurire ibijyanye n’uburyo ashyirwaho.

Nk’uko byasobanuwe na John Gara, Umuyobozi mukuru wa RLRC, Itangazamakuru rigira uruhare mu kugeza ku baturage amakuru bakeneye, ariko iyo bigeze mu by’amategeko, rikenera ubumenyi bwisumbuyeho kugira ngo hatagira umuturage uyobywa, ati “Ni yo mpamvu buri munyamakuru nibura akwiye kumenya uburyo amategeko ashyirwaho.”

Amategeko ashyirwaho ate?

Nk’uko Maurice Munyentwari ushinzwe kumenyekanisha Amategeko muri RLRC yabisobanuriye Abanyamakuru, gutangiza amategeko no kuyavugurura ni uburenganzira bwa buri Mudepite cyangwa Guverinoma iteraniye mu Nama y’Abaminisitiri nk’uko biteganywa n’Ingingo ya 88 y’Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda ryo mu 2003 nk’uko ryavuguruwe mu 2015.

Mbere y’uko umushinga w’Itegeko wemezwa n’inama y’Abaminisitiri, ubanza kunyuzwa muri Komisiyo ishinzwe kuvugurura amategeko (RLRC) kugira ngo harebwe niba ibikubiyemo bitanyuranyije n’Itegeko Nshinga n’andi mategeko, na politiki za Leta, ukanozwa neza mu buryo bw’imyandikire, no guhuza indimi n’ibindi.

Kohereza umushinga w’itegeko mu Nteko Ishinga Amategeko

Guverinoma yohereza umushinga w’itegeko mu Nteko Ishinga Amategeko. Uwo mushinga ugomba kuba uherekejwe n’isobanurampamvu kandi wanditse mu ndimi eshatu. Biro y’umutwe w’abadepite ishyikiriza abadepite uwo mushinga mu gihe kitarenze iminsi 7 uhereye umunsi yawuboneyeho.

Iyo umushinga watangijwe n’umudepite cyangwa itsinda ry’abadepite, wohererezwa Perezida w’umutwe w’Abadepite wanditse mu ndimi eshatu kandi wanditse mu buryo imishinga y’amategeko yandikwamo.

Abanyamakuru basobanurirwa uburyo amategeko ashyirwaho muri rusange

Mbere y’uko umushinga ushyikirizwa abadepite ngo bawemeze ushyirwa ku rubuga rwa internet (website) y’umutwe w’abadepite nibura iminsi 7 mbere y’uko hagibwa impaka zo kwemeza ishingiro ryawo mu nteko rusange.

Impaka zo kwemeza ishingiro ry’umushinga w’itegeko zigibwa nyir’umushinga ahibereye kugira ngo asubize ibibazo cyangwa atange ibisobanuro ku bibazo yabazwa birebana n’ishingiro ryawo.

Kohoreza umushinga w’itegeko muri Komisiyo

Iyo ishingiro ry’umushinga w’itegeko rimaze kwemezwa n’inteko rusange y’umutwe w’abadepite, uwo mushinga woherezwa muri Komisiyo ihoraho (bitewe n’ibyo iryo tegeko rireba), n’aho iyo ishingiro ritemejwe umushinga usubizwa nyirawo.

Abanyamakuru bafite amatsiko yo kumenya aho amategeko atandukaniye

Komisiyo ihoraho inonosora umushinga w’itegeko yashyikirijwe ndetse byaba ngombwa igatumiza umuntu wese yakenera ngo atange ibisobanuro kuri uwo mushinga, yaba Minisitiri, Umunyamabanga wa leta, impuguke cyangwa undi.

Komisiyo ikora raporo ku mushinga w’itegeko yahawe ikayishyikiriza abadepite hasigaye nibura iminsi 7 mbere y’uko igibwaho impaka n’inteko rusange.

Gutora itegeko

Amategeko asanzwe atorwa ku bwiganze burunduye bw’amajwi y’Abadepite bitabiriye inama, ni ukuvuga hejuru ya 50%.

Amategeko ngenga atorwa ku bwiganze bwa bitatu bya gatanu (3/5) by’Abadepite bitabiriye inama bafite uburengazira bwo gutora.

Iyo imiterere y’itegeko isaba ko rica muri Sena, inzira zose twavuze hejuru na zo zirakurikizwa (kwemeza ishingiro ry’umushinga w’itegeko, gusuzumwa kw’itegeko muri komisiyo, gutorerwa mu nteko rusange, n’ibindi).

Ni ayahe mategeko aca muri Sena?

Igisubizo cy’iki kibazo kiri mu ngingo ya 85 y’Itegeko Nshinga, ivuga ko ibica muri Sena ari Ivugururwa ry’Itegeko Nshinga; Amategeko ngenga; Amategeko yemeza amasezerano mpuzamahanga ajyanye no guhagarika intambara, amahoro, kujya mu miryango mpuzamahanga, guhindura amategeko y’Igihugu, cyangwa ayemeza amasezerano mpuzamahanga yerekeye abantu ku giti cyabo; ndetse n’Amategeko yerekeye kurinda Igihugu n’umutekano.

Gushyira umukono ku itegeko

Perezida wa Repubulika ashyira umukono ku itegeko ryatowe bitarenze igihe cy’iminsi mirongo itatu (30) uhereye ku munsi iryo tegeko ryamugerejweho.

Icyakora, mbere yo kurishyiraho umukono, Perezida wa Repubulika ashobora gusaba Inteko Ishinga Amategeko kurisubiramo nk’uko biteganywa n’ingingo ya 106 y’Itegeko Nshinga.

Muri icyo gihe, iyo Inteko Ishinga Amategeko yongeye gutora iryo tegeko ku bwiganze bwa bibiri bya gatatu (2/3) ku byerekeye amategeko asanzwe cyangwa bwa bitatu bya kane (3/4) ku byerekeye amategeko ngenga, Perezida wa Repubulika agomba kurishyiraho umukono mu gihe cyavuzwe hejuru.

Peacemaker Mbungiramihigo, Umuyobozi wa MHC na John Gala, Umuyobozi wa Komisiyo ishinzwe kuvugurura amategeko,RLRC

Iyo Itegeko Nshinga, Umushinga w’Itegeko Nshinga, itegeko cyangwa umushinga w’itegeko byemejwe n’itora rya referandumu, Perezida wa Repubulika arishyiraho umukono mu gihe kitarenze iminsi umunani (8) uhereye umunsi ibyavuye muri iryo tora byatangarijwe.

Itangazwa ry’itegeko mu igazeti ya Leta

Iyo amategeko amaze gushyirwaho umukono na Prezida wa Repubulika atangazwa mu igazeti ya Leta ya Repubulika y’u Rwanda agahita atangira gukurikizwa.

Amategeko anyura mu Nteko Ishinga Amategeko ni Itegeko Nshinga, Amategeko Ngenga n’amategeko asanzwe.

Amateka ya Perezida, Amateka ya Minisitiri w’Intebe, Amateka ya Minisitiri, n’amabwiriza y’inzego zitandukanye, ntanyura mu Nteko Ishinga Amategeko, ahubwo iyo amaze kwemezwa n’Inama y’abaminisitiri ahita asohoka mu igazeti ya Leta, bityo na yo agatangira gukurikizwa.


Kwamamaza

Kwamamaza
IZINDI NKURU WASOMA
TANGA IGITEKEREZO

ANDIKA ICYO UTEKEREZA KURI IYI NKURU

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE:
Witandukira kubijyanye n'iyi nkuru; wikwandika ibisebanya, ibyamamaza cyangwa bivangura; wikwandika ibiteye isoni,
Wifuza kubona byihuse ibivugwa/ibisubizo ku gitekerezo cyawe, andika email yawe ahabugenewe.
Igitekerezo cyawe kigaragara nyuma y'isuzuma rikorwa na IGIHE.com
Ibi bidakurikijwe igitekerezo cyanyu gishobora kutagaragara hano cyangwa kigasibwa, Murakoze!
ANDIKA ICYO UTEKEREZA KURI IYI NKURU
Kwamamaza
IBITEKEREZO
Join Us

Socialize with Us
Contacts

Marketing
4546
Editor
078 827 26 21
Management
0788 74 29 08 / 0788 49 69 15

Emails: [email protected], [email protected]

Website Developped by

Uru Rubuga Ruheruka Gushyirwaho Amakuru Sunday 4 Ukuboza 2016
Copyright © 2009 -2014 - IGIHE Ltd - All Rights Reserved