U Rwanda ruracyakoresha amategeko y’Umwami w’u Bubiligi na Guverineri wa Ruanda-Urundi

Yanditswe na Kanamugire Emmanuel
Kuya 10 Ukwakira 2016 saa 04:16
Yasuwe : XX
0

Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga, Prof.Sam Rugege, yagaragaje icyuho kiri mu mategeko y’u Rwanda, avuga ko hari ayo mu gihe cy’ubukoloni y’umwami w’u Bubiligi n’aya Guverineri wa Ruanda-Urundi acyifashishwa mu manza z’iki gihe.

Yabivugiye mu muhango wo gutangiza ku mugaragaro umwaka w’ubucamanza wabaye kuri uyu wa Mbere tariki 10 Ukwakira 2016, mu ngoro y’Inteko Ishinga Amategeko.

Rugege yakomoje ku biherutse gutangazwa n’abanyapolitiki bo mu Nteko Ishinga Amategeko y’Umuryango w’Ubumwe bw’Uburayi (EU), baherutse kunenga amategeko y’u Rwanda bavuga ko adahuje n’amategeko mpuzamahanga bityo agomba guhindurwa.

Yavuze ko ayo bavuga ahuje neza n’amategeko ya bimwe mu bihugu by’i Burayi birimo, u Bufaransa, u Bubiligi, u Busuwisi, Hongrie n’ibindi byinshi, ariko agasanga kuba hari n’ayo u Rwanda rugikoresha amaze imyaka irenga 50, ari intandaro ituma Abanyaburayi bumva ko bakomeza gufatira ibyemezo Abanyarwanda.

Yagize ati “Ngira ngo ikibazo dufite ni uko twakomeje gukoresha amategeko ya gikoloni nyuma y’uko tubonye ubwigenge, bakumva ko bakomeza kutubwira amategeko adukwiriye n’atadukwiriye.”

“Ntibishimishije kubona ko nyuma y’imyaka irenga 50 tubonye ubwigenge tugifite amategeko y’umwami w’u Bubiligi n’aya Guverineri wa Ruanda-Urundi rimwe na rimwe akaba ashingirwaho mu guca imanza.”

Rugege avuga ko igihe kigeze ngo u Rwanda ruhagarike bene ayo mategeko kuko ahanini usanga akoreshwa n’uwayacukumbuye kugira ngo yuzuze inyungu ze kandi hamwe ugasanga avuguruza Itegeko Nshinga.

Nubwo ngo kuyavugurura cyangwa kuyasimbuza binyuze mu nzira zose zisanzwe byatwara imyaka myinshi, Rugege asanga u Rwanda rwahita ruyahagarika rugasigara ruyasimbuza andi uko bishobotse. Ibi ngo nta cyuho byateza kuko amategeko ateganya uko umucamanza abigenza iyo nta tegeko rigenga ikibazo.

Atanga urugero rw’aho byabaye hamwe muri muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Ireland na Singapore.

Rugege yageneye ubutumwa Abanyapolitiki b’u Burayi

Icyegeranyo cy’Ihuriro ry’Ubukungu ku Isi, Global Competitiveness Index 2015/2016 giherutse gusohoka, kigaragaza ko u Rwanda ruri ku mwanya wa 25 mu bihugu 138, urwa kabiri muri Afurika n’urwa mbere muri EAC ku bwigenge bw’ubucamanza.

Cyerekana ko mu bijyanye no kunoza akazi mu gukemura amakimbirane, u Rwanda ari urwa 11 mu bihugu 138 nyuma ya Afurika y’Epfo iri ku mwanya wa cyenda.

Rugege avuga ko ibyo byose bivuguruza ibiherutse gutangazwa n’abanyapolitiki bo mu Nteko Ishinga Amategeko y’ibihugu by’Ubumwe bw’u Burayi aho banenga imicire y’imanza mu nkiko z’u Rwanda, bavuga ko zitigenga, ko hari imanza zigomba gusubirwamo hagashingirwa ku bimenyetso no ku mategeko mu bwisanzure.

Bashingiraga ku rubanza rw’Umunyapolitiki Victoire Ingabire bavuga ko rwaciwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko bityo rukwiye gusubirwamo.

Rugege yavuze ko ibyo basaba bifite amategeko y’u Rwanda abigenga n’inzira binyuramo. Yibukije ko icibwa ry’imanza mu Rwanda rishingira ku bimenyetso bifatika, ku mategeko kandi mu bwisanzure.

Ati “Kuba ushinjwa ari umunyapolitiki ntacyo bihindura iyo yishe amategeko agahamwa n’icyaha ahanwa nk’abandi bose hashingiwe ku mategeko ariho.”

Itsinda ry’abagize Komisiyo y’Uburenganzira bw’abagore n’uburinganire mu Nteko Ishinga Amategeko y’u Burayi ryari riyobowe na Iratxe Garcia-Perez, riherutse gusura u Rwanda rigeze iwabo ryandika raporo rinenga ibyo kuvugurura Itegeko Nshinga, ubwisanzure bwa politiki, ubw’itangazamakuru no kuba barabujijwe gusura Ingabire Victoire.

Perezida w'Urukiko rw'Ikirenga, Sam Rugege
Perezida Kagame ari hamwe n'abandi bayobozi hatangizwa umwaka w'ubucamanza

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza