‘Icyaha cy’ubusambanyi kinyuranyije n’Itegeko Nshinga ry’u Rwanda’

Yanditswe na Philbert Girinema
Kuya 3 Nzeri 2015 saa 05:41
Yasuwe : XX
0

“Ntawe ushobora gufungirwa kutubahiriza inshingano zishingiye ku mategeko mboneza mubano cyangwa ay’ubucuruzi.” Ingingo ya 17, mu gika cyayo cya kabiri cy’Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda ryo muri 2003 nkuko ryavuguruwe kugeza ubu.

Iyi ngingo ya 17, mu gika cyayo cya Kabiri ivuga ko mu gihe abantu babiri bakoranye amasezerano ari mu rwego rw’amategeko mbonezamubano cyangwa ay’ubucuruzi hanyuma hakaza kubaho kutayubahiriza biturutse kuri umwe mu bagiranye ayo masezerano, nta muntu wabifungirwa.

Mu masezerano ari mu rwego rw’amategeko mboneza mubano ni menshi kandi atandukanye, ariko uyu munsi ndashaka kwibanda ku masezerano yo gushyingiranwa.

Mu gihe abantu babiri, umukobwa n’umusore bahisemo kurushinga, bakajya ku muyobozi ushinzwe irangamimerere ku Murenge, hategurwa uburyo ayo masezerano yabifuje kubana ari bukorwe (marriage contract).

Babaha umunsi ku buryo hagati yo gusaba ubushyingiranwe n’umuhango wo gushyingiranwa haba harimo byibura iminsi 21. Hanyuma ishyingiranwa rikaba.

Indahiro ikorwa, amasezerano mushyiraho umukono, ababahagararirye babiri kuri buri ruhande, ndetse n’icyemezo cyabashakanye (attestation de mariage) bitangwa mu muhango wo gusezeranya, byemeza amasezerano akozwe.

Ayo masezerano (Contract) agengwa n’amategeko mboneza mubano. Gusa wibuke ko Itegeko Nshinga rivuga ko ntawe ushobora gufungwa (gushyirwa muri kasho, muri gereza ndetse no kumukatira igifungo) kubera kutubahiriza ayo masezerano y’ubushyingiranwe kuko ari mu rwego rw’amasezerano mboneza mubano.

Dukurikije itegeko nshinga, gukora imibonano mpuzabitsina n’uwo mutashakanye ntabwo wabifungirwa. Cyakora bishobora kukugeza mu nkiko, kuba intandaro zo gucibwa amande cyangwa z’ubutane.

Nyamara ibyo biza guhinduka mu gitabo cy’amategeko ahana y’u Rwanda, kuko kutubahiriza inshingano zishingiye ku mategeko mboneza mubano biba uburyozwa cyaha. Ibyo wakumva ko ari ibisanzwe, nyamara biba bizanye ikibazo gikomeye cyane.

Urugero, igitabo cy’amategeko ahana y’u Rwanda (code penal ) kizana icyaha gishya cyitwa “Ubusambanyi”

Ingingo ya 244: Igisobanuro cy’ijambo ubusambanyi

Ubusambanyi ni imibonano mpuzabitsina ikozwe n’uwashyingiwe ku buryo bwemewe n’amategeko, akayikorana n’uwo batashyingiranywe.

Iyo ngingo ikirangira hakurikiraho igihano kirimo n’igifungo ku buryo kiguhamye ntabwo wakora imirimo mu nzego nkuru za leta kubera igifungo kirengeje amazi atandatu.

Ingingo ya 245: Igihano ku cyaha cy’ubusambanyi

Umuntu wese uhamwe n’icyaha cy’ubusambanyi, ahanishwa igifungo kuva ku mezi atandatu (6) kugeza ku mwaka umwe (Ibihano biteganyijwe mu gika cya mbere cy’iyi ngingo ni na byo bihanishwa uwo basambanye.)

Mu njyana y’amategeko, dukoresheje ibisobanuro bikoreshwa mu gusobanura Itegeko Nshinga ndetse n’itegeko rihana ibyaha twita (Restrictive interpretation) izi ngingo zishyiraho icyaha ndetse kigahanwa mu buryo bunyuranije n’Itegeko Nshinga.

Ibi bintera kenshi kwibaza, abashyira mu bikorwa amategeko, babanza gusoma amategeko bakayumva? Cyangwa se abadepite ndetse n’abajyanama babo mu mategeko bakora iki? None se umushinjacyaha ujya kuburana icyaha cy’ubusambanyi aba yumva neza ibyo akora?

Icyo code penal yita ubusambanyi, mu njyana y’amategeko, ni ukwica amasezerano yo gushyingiranwa. Nyamara amasezerano yo gushyingiranwa ari mategeko mbonezamubano. Byumvikane ko code penal hamwe n’Itegeko Nshinga binyuranye.

Itegeko Nshinga ryo rivuga ko utafungwa. Code penal iti ahubwo bagufunge kuva ku mezi atandatu kugeza ku mwaka na kashi bigeretseho.

Ubugenzacyaha ndetse n’ubushinjacyaha bati bipfa kuba byanditse muri code penal, birahagije.

Hari n’umushinjacyaha wambwiye ko iyo utsinzwe n’urubanza mboneza mubano ukabura inyishyu bagufunga igifungo cy’ingwatirizamubiri! Bibayo aribyo koko, twaba dufite ikibazo gikomeye cyane mu butabera.

Njyewe nibazaga ko kuva code penal yavugururwa, icyo gifungo cyavuyeho. Wambwira ute uburyo umucamanza ategeka ko umuntu afungwa kubera kutubahiriza inshingano zo mu matego mboneza mubano.

Twumvikane neza, contract ya marriage ni contract civil ntawe ugomba kuyifungirwa. Ntabwo arinjye ubivuze, ahubwo Itegeko Nshinga rirabitegeka. Soma neza ingingo ya 17 igica cya 2 “Ntawe ushobora gufungirwa kutubahiriza inshingano zishingiye ku mategeko mboneza mubano...”

Ikibazo ni ikihe?

1. Iyo itegeko Nshinga rivuze, andi mategeko afatiraho umurongo. Iyo hari ingingo z’amategeko yo mu gihugu anyuranyije n’Itegeko Nshinga, izo ngingo zivanwaho.
Iyo bitabaye bityo, ihame ryo kubahiriza amategeko, kuyagenderaho ndetse no kuyoborwa nayo biba bipfuye. Wakwifuza kuba mu gihugu kitagira ireme ry’ubutabera?

2. Guhuza ibitsina kw’abantu bakuru, nta mwana, nta murwayi wo mu mutwe ndetse ntawe bafashe ku ngufu, kubifungirwa biba bihabanye cyane n’uburenganzira bwa muntu. Cyane cyane ko ubutegetsi budashinzwe kwinjira mu byumba by’abantu ngo barebe abo turyamanye nabo. Ntabwo abaturage batanga imisoro ngo bahembe Polisi ize kureba abaryamanye.

3. Kuvanga amahame y’idini n’amategeko yacu nibyo bituma habaho amategeko adafite ireme. Nyamara Leta y’u Rwanda ntabwo ishingiye ku idini.

Reba Ingingo ya mbere y’Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda. Inyito gusambana ntabwo igaragara neza mu nkoranyamagambo y’amategeko. Gusambana n’ijambo ry’idini. Ni nayo mpamvu kudasambana bisaba ko mbyigishwa na Pasiteri, Padiri, cyangwa Imam. Kuko ni inyigisho zijyanye ni imyitwarire iboneye.

4. Kudasoma no kutagira ubumenyi ku Itegeko Nshinga mbere y’uko Inteko Ishinga amategeko itora amategeko, bituma inteko itora amategeko anyuranye n’amahame y’Itegeko Nshinga. Byumvikane neza ko abakatiwe bazira gusambana bararenganye kandi ntabwo ari ikibazo cya gusobanura amategeko.

Dukore iki?

Urukiko rw’ikirenga rw’ibwirije cyangwa ruregewe n’undi wese ubifitiye ubushake rukwiye kwihutira rugategeka ko ingingo 224-226 zinyuranije n’Itegeko Nshinga zigakurwaho.

Icyo byakiza:

Hamaze iminsi hafungwa abantu, bivugwa ko bafashwe basambana, itangazamakuru rigatangaza ndetse no ku mbuga nkoranyambaga nka Facebook, Twitter, WhatsApp inkuru ikaba kimomo, ariko ntidutekereze ingaruka, kuko kuba bicicikana mu itangazamakuru kugira ngo icyo gisebo kizasibame bizaba ari ingorabahizi.

Mu mategeko bivuze ko leta ariyo ifata umwanzuro wo gusebanya mu ruhame, isebya abaturage bayo. Wibuke ko itegeko Nshinga rigira riti;Itegeko Nshinga Ingingo 10: ‘Umuntu ni umunyagitinyiro, kandi ni indahungabanywa. Leta n’izindi nzego z’ubutegetsi zifite inshingano ndakuka zo kumwubaha no kumurengera.

Ibikubiye muri iyi nyandiko ni ibitekerezo bwite bya Mugabe Robert, Umuyobozi w’Ikinyamakuru Great Lakes Voice, akaba n’umunyamategeko

Robert Mugabe, Umunyamamuru akaba n'Umunyamategeko

Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE