Kuri uyu wa gatatu tariki 3/3/2010, perezida wa Repubulika Paul Kagame yagiranye ikiganiro ngarukakwezi n’abanyamakuru muri Village Urugwiro.
Muri icyo kiganiro, hibanzwe cyane ku byagiye biba muri iki gihe cy’ukwezi gushize nyuma y’ikiganiro ngarukakwezi cyo muri Gashyantare. Muri byo harimo nk’umwiherero w’abayobozi uherutse kubera i Rubavu mu ntara y'Uburengerazuba, ibibazo by’umutekano muke biherutse kuba mu mujyi wa Kigali, ubwo hamwe haterwaga gerenade, abantu 2 bagapfa, abandi benshi bagakomereka, ihunga rya Lt Gen Kayumba Nyamwasa urugendo rwa perezida w’u Bufaransa Nicolas Sarkozy mu Rwanda, n’ibindi.
Ikibazo cy’umutekano
Abajijwe ku kuba nyuma y’aho gerenade ziturikiye ahantu hatatu mu mujyi wa Kigali polisi yaba yaravuze ko FDLR ishobora kuba yarabigizemo uruhare, ariko kuri uyu wa kabiri tariki 2/3/2010 umushinjacyaha mukuru Martin Ngoga akaba yaravuze ko Kayumba Nyamwasa na Patrick Karegeya baba nabo bakekwaho kugira uruhare muri ibi bikorwa, perezida Kagame yavuze ko ubwo nyine polisi yabonye icyatuma icyeka umutwe wa FDLR, kandi ngo biranashoboka ko byaba byaragizwemo uruhare n’abandi batari FDLR. Gusa ngo ibya Kayumba na Karegeya nabyo biri gukurikiranwa na polisi.
Perezida Kagame mu kiganiro n'abanyamakuru
Perezida Kagame ati “ijoro ribanziriza umunsi Kayumba yatorotseho, yari yabajijwe n’abashinzwe umutekano. Ariko nabo bashyizemo ikivandimwe cyane, maze bamuha igihe cyo kubitekerezaho ngo bazongere bamubaze, nibwo yagendaga. Ariko hari ibimenyetso byinshi bihari, nawe ubwe yabuze uko asobanura.” Yongeyeho ko hari ibyo itangazo ry’umushinjacyaha mukuru risobanura, ngo kandi hari n’ibindi atari ngombwa gushyira hanze muri iki gihe…
Umunyamakuru yifuje kumenya niba nyuma ya za gerenade zatewe muri Kigali, haba wenda harongerewe umutekano. Perezida Kagame yamusubije ko umutekano uhora n’ubundi uri hejuru, ngo abawushinzwe ntibakora iyo hari ikibazo, akaba ari nayo mpamvu
bizwi ku isi hose ko Kigali itekanye.
Bamwe mu banyamakuru bari bitabiriye ikiganiro
Ngo abakora ibikorwa bibi nk’ibi baba bashaka kwerekana ko atariko biri, ariko ntibabigeraho. Gusa ngo iyo ibintu nk’ibi bibaye bigatwara ubuzima bw’abantu kiba ari ikibazo…
Agathe Kanziga Habyarimana
Ku bibazo yagiye abazwa ku kuba Agatha Kanziga Habyarimana yaragejejwe imbere y’ubutabera bw’u Bufaransa kuri uyu wa kabiri, perezida Kagame yavuze ko hashize igihe u Rwanda rubisabye. Kuri bamwe mu bafaransa baba baravuze ko uyu mugore atakoherezwa mu Rwanda ngo kubera kutizera ubutabera bwaho, perezida Kagame yagize ati: “ niba batizeye ubutabera bw’u Rwanda, nta kibazo mbifiteho baramutse bamuburanishije. Icyo twe dushaka ni ubutabera. Bashobora kubirangiza cyangwa bagashyikiriza ikibazo urukiko mpuzamahanga rubishinzwe (ICTR/TPIR). Gusa twe dushobora kubaha amakuru na gihamya (evidence)."
Ngo ntiyumva ukuntu ibihugu bihora byiha kwigisha u Rwanda uburyo rukwiye gukora byananirwa kuburanisha umuntu, cyangwa kumuha urundi rwego rushobora kumuburanisha. Ati “ibyo se kandi nabyo bigomba ubwenge buhambaye?”
Abayobozi b'uturere bavaho ubutitsa
Perezida Kagame yabajijwe ku bayobozi b’uturere bamaze igihe bavaho umusubizo, ngo niba abaturage batazajya babikuriraho, hatabaye ngombwa ko leta ariyo ibikemura. Aha perezida Kagame yavuze ko hariho inzego za njyanama na nyobozi mu buyobozi bw’ibanze. Ati “abo baba bagomba gukora inshingano zabo. Hari aho usanga umuyobozi w’akarere atumva ibyo njyanama ivuga, agakomeza agakora ibyo yishakiye. Aha hari igihe biba ngombwa ko leta igira icyo ikora…”
Perezida Kagame asubiza ibibazo by'abanyamakuru
Gusa ngo uko ibintu bizajya bitera imbere, hari urwego bizageraho aho abaturage bazajya nyine babyikorera. Ngo rimwe na rimwe icyemezo kiva hejuru, ariko siko bizahora.
Ba ambasaderi babiri bavuyeho: uwo mu Buholandi, n’uwo mu Buhinde
Perezida Kagame kandi yagize icyo avuga kuri ba ambasaderi Bizimana (wari uhagarariye u Rwanda mu Buholandi) na ambasaderi Lt Gen Kayumba Nyamwasa (wari uhagarariye u Rwanda mu Buhinde). Aba bagabo bombi bakaba batakiri ba ambasaderi, ariko nk’uko perezida Kagame yabivuze, ngo ibibazo byabo biratandukanye:
- Ambasaderi Bizimana yanditse email ivuga ko hari umwe mu bo bakorana muri ambasade w’igitsina-gore umunaniza, bityo ko atagishobora kuba ambasaderi. Perezida ati “ ntabwo byumvikana ukuntu waba uri umuyobozi ukananizwa n’umuntu uri hasi yawe…”
Yongeyeho ko uyu mugabo yagiye mu gihe yagombaga kuza mu Rwanda mu mwiherero w’abayobozi. Ati “icyo kibazo yashoboraga kuza mu Rwanda tukakivugana…hari n’ubwo duherutse kubonana turaganira ntiyagira icyo ambwira kuri ibyo…Ese haba hari ikindi kibazo kirimo, wenda atambwiye? Simbizi.”
- Ambasaderi Lt Gen Kayumba Nyamwasa we ngo aza habayemo uko kubazwa na polisi, nyuma aza guhunga igihugu. Perezida Kagame ati “wenda iyo hataza kubamo iyo case, yari gusubira mu Buhinde agakomeza kuba ambasaderi…”
“Kayumba na Karegeya si bagenzi banjye (I'm not one of them), nta kibazo nagirana nabo”
Mu bibazo byabajijwe muri iki kiganiro, aba bagabo 2 bakunze kugarukwaho cyane. Abajijwe niba ku ruhande rwe nta kibazo yaba yaragiranye na Kayumba Nyamwasa cyangwa Patrick Karegeya, perezida Kagame yavuze ko bidashoboka rwose ko yagirana ikibazo nabo. Ati “ sinshobora kugirana ikibazo n’aba bagabo kuko sindi umwe muri bo, ntituri no ku rwego rumwe. Ububasha n’inshingano zanjye birazwi, ntabwo rero duhuje akazi (they are not my colleagues). Kunshyira ku rwego rwabo byaba ari igitutsi kuri jye…”
Abajijwe ku byigeze kuvugwa ko Lt Gen Kayumba Nyamwasa yaba yarigeze gushaka gukora Coup d’état, perezida Kagame yagize ati “
Nta muntu ushobora gukora coup d’état mu Rwanda. Hari ushobora kubyifuza, ariko ntibishoboka muri iki gihe. Wenda byarabaye kubwa Habyarimana n’abandi, ariko ubu ntibyaba. Abanyarwanda bajye baryama basinzire bazi ko bari bubyuke bagakomeza akazi kabo… Hano si muri za Niger, aho abasirikare batobanga igihugu, hano ntibishoboka!”
Perezida Kagame ati "nta coup d'état yaba mu Rwanda!"
Abajijwe ikizakorwa kuri aba bagabo 2 bakomeje kugenda mu bihugu byo mu karere, ubu bakaba babarizwa muri Afurika y’Epfo, perezida Kagame yavuze ko ubu leta igiye kuvugana n’ibihugu byo mu karere. Ati “tuzereka abayobozi ba Uganda icyo uyu n’uyu yagiye gukorayo, ni nako tuzabigenza kuba Kenya, Tanzania,…Ibyo tuzanabikora ku bayobozi ba Afurika y’Epfo na Dubai.” Ngo n’ubwo nta masezerano yo guhererekanya abakekwaho ibyaha (extradition treaty) ahari hagati y’u Rwanda na Afurika y’Epfo, ngo umubano mwiza hagati y’ibihugu byombi hari icyo wamara.
Amashyaka
Abajijwe mu mvururu n’ibibazo biherutse kugaragara mu ishyaka PS-Imberakuri rivuga ko ritavuga rumwe n’ubutegetsi bwa Kigali, perezida Kagame yavuze ko amashyaka ashobora kugira imvururu mu cyumba bakoreyemo inama, ko ariko bashatse kubisohora ngo bigere muri rubanda byaba ari ikibazo kireba inzego z’umutekano.
Ku kuba ishyaka PS-Imberakuri ryarandikiye ibaruwa perezida Sarkozy w’u Bufaransa, perezida Kagame yagize ati “ numvise ko hari n’abandikiraga Bush, ndetse na Obama baramwandikiye…Ariko ahari hari abumva ko abo bayobozi ari ba headmasters, twe tukaba abanyeshuri!!! Ibyo dukora hano, ntitubikorera gushimisha umuyobozi w’igihugu icyo aricyo cyose, n’iyo cyaba cyitwa ko gikomeye..Icyo tuba tugamije ni ineza y’abanyarwanda.”
Ibindi
Perezida Kagame kandi yagize icyo avuga ku byerekeranye n’imiryango mpuzamahanga u Rwanda rujyamo, aho yibukije ko ikiba cyigamijwe ari icyo yamarira abanyarwanda.
Ku byerekeye ubukungu, avuze ko raporo y’umugenzuzi mukuru w’imari (auditor general) igomba kuzahabwa agaciro, mu gihe havugwa ko nyinshi mu zayibanjirije ntacyo zakozweho.
Ikiganiro ngarukakwezi cyamaze amasaha abiri, cyikaba cyari cyitabiriwe n’ibitangazamakuru byo mu Rwanda no mu mahanga.
Foto: Urugwiro Village
Olivier NTAGANZWA
Inkuru byerekeranye:
-
Soma inkuru ku kiganiro perezida yatanze mu kwezi gushize