‘Abasenyeri Gatolika mu Rwanda bakwiye kwisabira imbabazi mbere yo kuzisabira abandi’

Yanditswe na IGIHE
Kuya 22 Ukuboza 2016 saa 09:51
Yasuwe : XX
0

Mu nyandiko zizakurikirana nzavuga ku kibazo cya Kiliziya Gatolika n’imbabazi ikwiye gusaba kubera Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda, nzakoresha gihamya kurusha gusesengura.

Ese Kiliziya Gatolika ikwiye gusaba imbabazi kubera Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda?

Uko nabibonye abayobozi ba Kiliziya Gatolika mu Rwanda bagombaga gusaba imbabazi ubwabo, bazisabira bagenzi babo batannye mbere yo kuzisabira abo yita abana bayo.

Kuwa 16 Ukuboza 2016, ubwo yari mu Nama ya 14 y’Igihugu y’Umushyikirano, Perezida w’Inama y’Abasenyeri mu Rwanda, Musenyeri Filipo Rukamba yavuze icyo we na bagenzi be babitekerezaho.

Mgr. Rukamba avuga ko ikibazo gihari ari uko batemera ko Kiliziya yakoze Jenoside, kuko itayiteguye kandi ngo n’ikimenyimenyi ngo ntabwo yatanze intwaro.

Yakomeje avuga ko ariyo mpamvu nyuma y’imbabazi basabye, yumvaga bisa n’ibigarukira aho.

Kutumva uruhare rwa Kiliziya muri Jenoside ni ikibazo

Nemeranya na Mgr. Rukamba ko kutemera uruhare rwa Kiliziya Gatolika mu Rwanda ari ikibazo nk’uko yatangiye abivuga. Ni ikibazo kumva ko abahagarariye iyo Kiliziya batatanze “intwaro muri jenoside yakorewe Abatutsi”.

Umuntu abyoroheje ashobora gupfa kwemera ko Jenoside yateguwe nta nkunga ubuyobozi bwa Kiliziya buhaye leta yayiteguye ikanayishyira mu bikorwa. Jenoside ni icyaha gitangirira mu bitekerezo. Si icyaha gikorwa bitunguranye. Ibyo bitekerezo, Kiliziya Gatolika yabigizemo uruhare runini.

Mu ijambo rya Papa Jean Paul II ubwo yari mu Rwanda mu 1990, yibukije ko “Ivangurabwoko ryaciye ibintu mu Rwanda kandi na Kiliziya Gatolika itirinze gukora iryo vangura”. (Reba Inyandiko yanjye nise ‘Kiliziya Gatolika iritoteza’— Imvaho Nshya N° 1288 tariki ya 14-20 Kamena 1999)

Ibyo Papa yavugaga byari bifite ishingiro ariko ku mpamvu zo gucunguza umwete igihe ndafata ingero za vuba gusa.

Mu Rwanda Jenoside yatewe n’imyaka myinshi yakoreshejwe mu gucengeza irondabwoko n’inyigisho z’urwango ku Batutsi n’ivangura ryitwa iringaniza kandi Kiliziya Gatolika ibishyigikiye.

Arikiyepiskopi Vincent Nsegiyumva ntahakana uruhare rwa Kiliziya Gatolika mu butegetsi bw’u Rwanda

Umunyamakuru wa Kinyamateka yagiranye ikiganiro na Mgr Nsengiyumva (Kinyamateka: Urup. 6-7 N° 1346 – Gicurasi II 1991) wamubajije ngo “Muri iki gihe igihugu kigiye kugendera ku mashyaka menshi, ni izihe nama Kiliziya yaha abakirisitu ngo bamenye uko bazabyifatamo? Kiliziya yo se izafata uwuhe murongo ko iyo urebye mu mateka ya mbere gato y’ubwigenge usanga yari ishyigikiye amashyaka yarimo rubanda nyamwinshi (PARMEHUTU, APROSOMA).”

Mgr Nsengiyumva aramusubiza ati “Nk’uko bigaragara mu mateka, Musenyeri Classe yaba yarafashije Rudahigwa kwima. Ndetse Musenyeri Deprimoz na Bigirumwami nabo bakomeje kumushyigikira. Ku bwa Musenyeri Perraudin, guhera muri za 1956, ibintu byatangiye guhinduka. Ibaruwa y’igisibo yanditswe mu mwaka wa 1959 ngo yaba itararebwe neza n’abari ku butegetsi ndetse igatera n’imyigaragambyo. Manifesite y’abahutu igiyeho ibintu birashyuha. Amashyaka aza kuvuka. Uko Kiliziya yifashe muri ibyo bihe, simbizi nari nkiri muto. Nagiye i Burayi aho ngarukiye muri 71 nsanga ishyaka risigayeho ku mugaragaro ari PARMEHUTU. Ibya nyuma ya 73 byo ndabizi, twafatanyije n’ubutegetsi.”

Igisubizo cye kirimo byinshi

Hari ibyo avuga abihamya (akiri muto cyane cyangwa ataravuka) n’ibyo ashyiraho “ngo” ndetse n’ibyo ngo atazi kubera ko yari muto cyangwa atari ahari! Ni ah’umusomyi. Cyane no kumva icyo yavuze muri “twafatanyije n’ubutegetsi”.

Muri icyo kiganiro umunyamakuru wa Kinyamateka, yabajije Mgr. Vincent Nsengiyumva ngo “Muri izi ntambara abazifungiwe n’ubwo mwabasuye kenshi, bagaye uruhare rwa Kiliziya mu ifungurwa ryabo. Ntimwababwira umurimo wakozwe na Kiliziya Gatolika benshi batanigeze bamenya?”

Mu gisubizo cya Arikiyepiskopi yavuze nk’ufatanyije n’ubutegetsi koko

“Twagiye muri gereza ndetse nagiyeyo kenshi jyewe. Bariya bantu bari mu munyururu bakaba bafungiwe ubukotanyi, bwaba bwo butaba bwo. Ubukotanyi bukaba bwarashakaga guhirika Habyarimana. Abo ngabo ndabona ko kandi bari na benshi. Nabagereranya na paruwasi ikeneye gusurwa na Musenyeri kurusha izindi. (…) Izo mbabare, kwaba ukuri kutaba ukuri, izo mfungwa, yenda bamwe b’Inkotanyi, abandi b’abere; noneho izo nkotanyi … nako ni ibyitso, zikaba zarababajwe n’uko bazivumbuye mu bukotanyi, noneho abere bakababazwa n’uko bafunzwe kandi barengana.”

Uyu ni Arikiyepiskopi wemeza ko hari ibyitso byafashwe, ko ubwinshi bwabo abubonamo ikingana na Paruwasi akwiye gusura nka Musenyeri. Kuri we, akarengane kabo ntikamureba.

Vincent Nsengiyumva yasubije nka “Kiliziya” bitari ku giti cye, kandi mu kinyamakuru cya Kiliziya!

Iyo uhaye akarengane umugisha, ni inkunga n’intwaro ikomeye kuri uwo uvutsa abantu uburenganzira bwabo! Ngo nta ntwaro kiliziya yatanze muri Jenoside?

Ivangura ryiswe iringaniza bararishyigikiye

Umunyamakuru yabajije Arikiyepiskopi Nsengiyumva ku iringaniza ati “Inama na za raporo zimwe zivuga ko mu bihayimana borohereza abatutsi kwinjira muri iyo miryango, naho abahutu bakabaca intege. Ibyo byanditswe mu binyamakuru bimwe na bimwe. Ayo makosa niba yarabayeho yateye ingaruka zihe? Ese ubundi Kiliziya politiki y’iringaniza y’amoko iyibona ite, irarishyigikiye”?

Ibisubizo yatanze mu izina rya Kiliziya birivugira

Yagize ati: “Icyo kibazo kugisubiza biraruhije, kuko nta washimisha bose. Ushobora kugira utya uti “reka ndebe uburyo imibare iteye n’uko ibyerekana”. Washaka kubigenza utyo bati “ni ukuronda akoko”. Ibyo ngibyo barabivuga ngo Abatutsi nibo benshi mu bihayimana kandi koko nibo benshi. Ntihagire uzanyikoma, mugende mundebere mu bafurere b’Abayozefiti (Josephites), ubaze hose. Byagenze bite? Ibyo simbizi. Ariko ni ko biteye. Uwavuga rero ngo mu bafurere b’Abayozefiti abenshi ni Abatutsi, bavuga ko ari ukurwanya ubwo bwoko. Nyamara ibiriho ni ukuri. Ni ukuri kwambaye ubusa gutya. Byagenze gute nk’uko mubimbaza? Cyangwa mu babikira b’umuryango uyu n’uyu. Mwibimbaza rwose ntabwo mbizi. Cyakora hari ubwo ugira utya ukabona ari ko bimeze.

Kugira ngo wenda rugire (u Rwanda) amahoro iringaniza ryabaho, bitabujije ko abana bose bakwiga bakareba abanyabwenge. Kuvuga ko bamwe babaca intege nk’uko byanditswe mu binyamakuru ngo abana b’abahutu baragenda bakabaca intege, ngo kuko baba bayoborwa n’abatutsi, bakarinda gusezera, ibyo sinabicira urubanza. Ntabwo mbizi. Gusa jyewe nibaza ikibibatera!

Noneho rero uti: “Iringaniza”

Mu myaka ya 1958 hari agatabo ka Makuza na A. Munyangaju kavugaga amakuru yo mu Rwanda (Actualité au Rwanda). Bibazaga icyo gihe ukuntu abana b’abahutu baba ari benshi mu mashuri abanza, hanyuma hakaba bakeya mu yisumbuye. Ni ko byari bimeze ufashe imibare ukajanisha mu bana. 1973 tuzi aho yadusize, uwari uyiyoboye we simuzi. Ariko yo murayizi. Muzi ukuntu abanyeshuri biroshye mu bandi, abana b’abahutu bakirukana abatutsi.

Ibi ntabwo mbishyigikiye kuko nta tegeko cyangwa ububasha bari bafite bwo kubirukana. Ikosa ntabwo ryari kuri abo bana b’Abatutsi bemerewe, ahubwo ku babemereye. Ni uko ari n’amashuri make, naho ubundi umwana wese agomba kwiga. Babonye rero bishobora gutera amakimbirane, iriya politiki bamwe batemera yo kuringaniza aho kugira ngo ibintu bicike ubanza nayemera. Bitabujije ko abana bose bazi ubwenge bakwiga.”

Uwo niwe wari Mukuru muri Kiliziya Gatolika mu Rwanda. Iyo uwitwa umukozi w’imana avuga nk’ibi, Théoneste Bagosora cyangwa Hassan Ngeze bakora iki?

Biracyaza…


Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Kwamamaza