00:00:00 IGIHE NETWORK KN KINYARWANDA EN ENGLISH FR FRANCAIS

Byagenda bite urukingo rwa Coronavirus rutabonetse?

Yanditswe na Nkurunziza Ferdinand
Kuya 4 May 2020 saa 09:43
Yasuwe :

Abakomeye n’aboroheje ku Isi yose bakomeje kurambiriza icyizere cyabo ku bushakashatsi bugamije gushaka umuti n’urukingo by’icyorezo cya COVID-19, giterwa n’agakoko ka Coronavirus.

Mu bushakashatsi bwose buri gukorwa, icyitaweho kuruta ibindi ni ukubona urukingo rw’iki cyorezo kuko ariyo mahirwe yonyine yatuma abatuye Isi bizera ko bagiye gutandukana nacyo iteka ryose, cyane ko ubuhanga bwa none bwifashishijwe, bwatumye hari abakira COVID-19.

Gukira bisa n’ibidahagije gusa kuko bidatanga icyizere kirambye ko COVID-19 yatsinzwe burundu mu gihe abantu bakomeza kuyandura.

Icyizere abatuye Isi bafite ubu gishobora kuyoyoka mu gihe ibikorwa by’ubushakashatsi byose biri gukorwa ngo haboneke urukingo byaba ntacyo bitanze mu minsi iri imbere.

Imvugo z’abanyapolitiki muri iki gihe zitanga icyizere, na cyo gishingiye ku bikorwa by’abashakashatsi biri gukorwa ubu ariko igitekerezo cy’uko urukingo rushobora kutaboneka nk’uko byari byitezwe nacyo gifite umwanya munini mu bitekerezo by’abatari bake kuko byigeze kubaho na mbere.

Nubwo byafatwa nk’ishyano riguye bwa kabiri kubera COVID-19 nyuma yo kwaduka kwayo ntibwaba ari ubwa mbere Isi ihuye n’icyorezo kirimbura imbaga, ariko kugeza magingo aya kikaba kitarabonerwa urukingo cyangwa umuti. Urugero ruheruka ni ‘VIH’ agakoko gatera Sida ndetse na Malaria.

Mu 1984, uwari Umunyamabanga wa Leta muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, ushinzwe Ubuzima, Margaret Heckler, yatangaje ko abahanga bavumbuye virus yaje guhabwa izina rya ‘VIH’, ndetse uyu muyobozi yizeza ko mu myaka ibiri yari gukurikira, abahanga bazaba bamaze kubona urukingo rwayo.

Nyuma y’imyaka hafi 40, Isi iracyategereje urwo rukingo, mu gihe virus itera SIDA yo imaze guhitana abasaga miliyoni 32.

Nta gushidikanya ko abantu bamaze kumenyera kwibanira na virus itera SIDA kuko hanabonetse imiti igabanya ubukana bwayo, n’ubwo iyo miti na yo ivugwaho kuba itorohera umubiri yinjiyemo.

Kwiga kubana na COVID-19

Mu gihe urukingo rwa COVID-19 rwaba rutabonetse nk’uko byagenze kuri virus itera SIDA, abahanga mu buvuzi bavuga ko abatuye Isi basabwa kwiyakira bakabana nayo, ikajya ihora ihitana abantu nk’uko iri kubikora ubu.

Ibikorwa byo mu mijyi itandukanye byafunzwe, byakongera gufungurwa buhoro buhoro, hakongera kubaho ubwisanzure ariko buri ku rugero ruto cyane.

Gusuzuma no gukurikirana abanduye byahinduka ubuzima bwa buri munsi mu bihugu hafi ya byose byo ku Isi ndetse itegeko ryo kwishyira mu kato rikaba ryakugeraho igihe icyo ari cyo cyose.

Bitekerezwa ko kuvura COVID-19 byakomeza, ariko umubare w’abo ihitana ugakomeza kwiyongera umwaka ku wundi.

Umwarimu wigisha Ubuvuzi muri Kaminuza ya Imperial College London, Dr. David Nabarro, yabwiye CNN ko kugeza ubu hari ibyorezo bitandukanye byabayeho ariko bikaba nta rukingo rwabyo rwari rwaboneka.

Ati "Ntitwakwemeza neza ko urukingo rwa COVID-19 ruzaboneka, cyangwa se niyo rwaboneka, ruzaba rwakorewe igeragezwa ryose ngo harebwe ubuziranenge n’umutekano wa rwo.’’

Icyizere cy’abashakashatsi cyo kubona urukingo rwa COVID-19, gishingirwa ku kuba imiterere ya virus itera COVID-19 idahindagurika cyane nk’uko bimeze kuri virus zitera SIDA na Malaria zitari zabonerwa urukingo kugeza ubu.

Ibigo by’ubushakashatsi bitandukanye hirya no hino ku Isi bigeze kure igerageza ry’urukingo rw’iki cyorezo riri gukorerwa ku bantu.

Mu Bushinwa, ahatangiriye COVID-19, muri Kaminuza ya Oxford mu Bwongereza no mu Kigo gikora Ubushakashatsi ku miti ‘Moderna’ cyo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika hari gukorerwa igerageza ry’urukingo.

Komisiyo y’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi (EU) yatangaje ko igiye kuyobora igikorwa cyo gukusanya nibura miliyari 7.5 z’ama-euro, ni ukuvuga miliyari $8.2 azifashishwa mu gukora urukingo n’imiti ya Coronavirus.

Inzobere nyinshi zivuga ko urukingo rwa Covid-19 rushobora kuboneka hagati mu mwaka wa 2021, nyuma y’amezi ari hagati ya 12 na 18 iyi virusi igaragaye.

Ibigo by’ubushakashatsi bitandukanye hirya no hino ku Isi bigeze kure igerageza ry’urukingo rw’iki cyorezo riri gukorerwa ku bantu

Dr Nabarro avuga ko igerageza bari gukorera ku bantu ari ryo rizagena igikwiye gukorwa mu gihe kiri imbere.

Ati "Turi guhangana n’ibinyabuzima, si nk’imashini, bizaterwa n’uburyo umubiri uzakira urukingo."

Uyu muganga anongeraho ko bikiri mu igerageza, ariko abantu bakwiye no gutekereza ku gukora urwo rukingo igihe rwaba rugaragaje ubushobozi bwo guhangana na COVID-19 ndetse rukanemezwa.

Abahanga bemeza ko icyatumye HIV, Malaria, umuriro w’igikatu, rhinoviruses, adenoviruses n’ibindi byorezo bitari byabonerwa urukingo kugeza ubu […] ari uko virus zibitera zihindagurika buri gihe, ku buryo imiterere yazo muri uyu mwaka iba itandukanye n’iy’umwaka uzakurikiraho.

Ibi ngo bisa n’ibiteye impungenge abari gushaka urukingo rwa COVID-19 kuko nayo ishobora kuba yahinduka n’ubwo bitaba biri ku rugero nk’urw’ibyo byorezo bindi.

Mu gihe kandi byaba binaniranye ko haboneka urukingo, uburyo bwifashishijwe mu kwiga kubana na VIH bugaragara nk’ubwakwifashishwa kuri COVID-19.

Abasesenguzi bavuga ko hakenewe ubundi buryo buhamye bwo guhangana na COVID-19 kuko gahunda ya #GumaMuRugo ihungabanya buri kintu cyose, ihereye ku bukungu kandi abantu bakaba batashobora kubaho muri ubwo buryo igihe kirekire.

Abantu bagirwa inama yo gufata inshingano zo kwirinda iki cyorezo ubwabo ndetse bakaba bakwishyira mu kato igihe bagaragaje ibimenyetso.

Ibi ngo byajyana no guhindura imico itandukanye abantu bari basanganywe, haba mu mirimo ya buri munsi n’uburyo babana hagati yabo.

Coronavirus yagaragaye bwa mbere mu Mujyi wa Wuhan mu Bushinwa mu Ukuboza 2019; kuri ubu 3 623 756 bamaze kuyandura ku Isi yose, barimo 250 977 yahitanye na 1 179 596 bamaze kuyikira.


Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Special pages