Umuhango wo kumurika iki gitabo witabiriwe n’abanyacyubahiro batandukanye barimo Madamu Jeannette Kagame washimye umusanzu iri shuri ryagize mu kubaka abanyarwanda babereye ejo heza.
Iki gitabo cyanditswe ku bufatanye bw’abize n’abakoze muri Collège Saint Albert bahuriye muri Solidarité saint albert Club.
Collège Saint Albert yashinzwe tariki 15 Ugushyingo 1963 ishingirwa Katobwe muri Congo. Izina ryayo rituruka kuri uwo munsi ryashingiweho kuko niwo muri Kiliziya Gatolika bizihirizaho Mutagatifu Albert.
Kurishinga ni igitekerezo cyaturutse ku Banyarwanda bigaga mu Bubiligi nyuma yo kumenya amakuru y’uburyo Leta y’u Rwanda yari iriho icyo gihe yameneshaga Abatutsi, bagera mu mahanga abana babo bakabura uko bakomeza amashuri.
Abo banyeshuri bishyize hamwe bakora ubukangurambaga ahantu hatandukanye, bwavuyemo ubushobozi bwo gushinga Collège Saint Albert muri Congo, ku bufasha bw’abihayimana barimo na Musenyeri Aloys Bigirumwami wayoboraga Diyosezi ya Nyundo.
Batangiranye abanyeshuri 76, ariko nyuma y’umwaka umwe ishuri rishinzwe muri Congo, hadutse intambara ya Pierre Mulele, ishuri rirangizwa, abaryigagamo bahungira i Burundi.
Byabanje kugorana kugira ngo Guverinoma y’u Burundi yemere ko Collège Saint Albert yimurirwa muri icyo gihugu mu gace ka Ngagara ariko biza gukunda inatanga ubutaka. Uwari Musenyeri wa Diyosezi ya Ngozi, André Makarakiza yemeye guhagararira iryo shuri mu mategeko kugira ngo ritangire imirimo.
Icyiciro cya mbere cy’abanyeshuri 31 cyarangije muri Saint Albert mu mwaka w’amashuri 1968/1969. Mu mwaka wa 1970/1971 ntabwo abanyeshuri babashije kubona impamyabumenyi zabo kubera ko bamwe mu barimu babakosoraga mu bizamini bya Leta, bafatanyije na Leta y’u Rwanda icyo gihe, bakiba impapuro z’ibizamini bikaburirwa irengero.
Byongeye gukorwa umwaka wakurikiyeho ariko kubera ko mwarimu Kayishema Jean Mari Vianney wa Saint Albert yari mu bakosoraga, arwana urugamba rutoroshye inyandiko z’abanyeshuri ba Saint Albert zibwe ziraboneka.
Mu myaka ya 1980 Collège Saint Albert yaje gusubira inyuma mu gihe cy’imyaka igera kuri itanu, abanyeshuri batangira gutsindwa cyane ibizamini bya Leta.
Mu myaka ya 1986/1987 Ihuriro ry’Abanyarwanda ryareberaga iryo shuri ryakoze umwiherero wamaze umwaka, ufatirwamo imyanzuro yatumye ishuri ryongera gusubirana igitinyiro ryahoranye.
Ubwo urugamba rwo kubohora igihugu rwari rusojwe muri Nyakanga 1994, benshi mu Banyarwanda bari impunzi basubiye mu gihugu cyabo, ishuri risigara mu maboko y’Ihuriro ry’Abanyarwanda baba mu Burundi.
Mu mwaka wa 1997, Guverinoma y’u Burundi yasabye ko ibigo by’amashuri bifite amazina atangirwa na ‘Saint’ biyahindura kuko yari amaze kuba menshi cyane, bituma Collège Saint Albert ihindurirwa izina yitwa “Lycée de l’Amitié”.
Kugeza ubu iryo shuri riracyariho ariko umwaka ushize Guverinoma y’u Burundi yatangaje ko igiye kuryisubiza, icyakora ibiganiro birakomeje ngo icyo kimenyetso cy’amateka y’u Rwanda kitazasibangana mu Burundi.
Guhera mu 1968 kugeza mu 1994, hari hamaze gutangwa impamyabumenyi ku banyeshuri 1119, hamaze kunyura abarimu 447.
Mu mwaka wa 2013 ubwo hizihizwaga imyaka 50 yari ishize Collège Saint Albert ishinzwe, hemejwe ko hakusanywa ubushobozi hakubakwa ishuri nk’iryo mu Rwanda. Ikibanza cyarabonetse i Nyamata mu Bugesera igisigaye ni ugukusanya ubushobozi bwo kubaka.
Amafoto ya IGIHE: Igirubuntu Darcy


















TANGA IGITEKEREZO
AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Witandukira kubijyanye n'iyi nkuru; wikwandika ibisebanya, ibyamamaza cyangwa bivangura; wikwandika ibiteye isoni, Wifuza kubona byihuse ibivugwa/ibisubizo ku gitekerezo cyawe, andika email yawe ahabugenewe. Ibi bidakurikijwe igitekerezo cyanyu gishobora kutagaragara hano cyangwa kigasibwa.
Igitekerezo cyawe kigaragara nyuma y'isuzuma rikorwa na IGIHE.com , Murakoze!