Yabitangaje ku mugoroba wo kuri uyu wa Gatanu tariki 25 Werurwe 2022 muri Kigali Convention Centre, mu muhango wo kumurika igitabo “Le collège Saint Albert de Bujumbura - Un Monument de la Solidarité Humaine” cyanditswe n’abize kuri iryo shuri ku bufatanye n’abahakoze.
Collège Saint Albert ni ishuri ryashinzwe mu mwaka wa 1963, rishingirwa muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo bigizwemo uruhare n’abanyeshuri b’Abanyarwanda bigaga mu Bubiligi.
Iri shuri ryaje kwimukira i Bujumbura mu Burundi kubera imvururu zabaye muri Congo, rikomeza gufasha abana b’impunzi z’Abanyarwanda kubona uburezi n’uburere, batabashaga kubona mu mashuri ya Leta kuko atabemereraga kwiga.
Nyuma y’imyaka 59 ishize iryo shuri rishinzwe, Madamu Jeannette Kagame yashimiye abarishinze, abaryizemo n’abarikozemo ku bufatanye, urukundo n’umurava byabaranze.
Yavuze ko nubwo bari bari ishyanga, batigeze batakaza urukundo rw’igihugu cyabo, byose byaturukaga mu burezi n’uburere bahabwaga.
Ati “Nishimiye kubabona mungana gutya, mwaragarutse mu gihugu kitigeze kiva mu mitima yacu n’ubwo hagati yacu n’igihugu hari harimo intera nini. Nta n’umwe wabasha kutwambura ishema ryo kuba abana b’u Rwanda aho twaba duherereye hose.”
Madamu Jeannette Kagame yavuze ko yiboneye kenshi ubumuntu n’ubufatanye bw’abigaga muri Saint Albert, byose byaturukaga ku mahame ishuri ryari ryubakiyeho.
Ati “Buri gihe nkorwa ku mutima n’intekerezo St Albert yari ishingiyeho, biciye mu gihe nahamaraga mu gohe cyo gusubiramo amasomo nahamaraga ku mugoroba n’ubufatanye bw’abari batuye agace nakuriyemo.”
Madamu Jeannette Kagame yongeye gushimira abize ku ishuri rya Saint Albert ry’i Bujumbura, abahigishije n’abandi bose barishyigikiye, anabizeza umusanzu we mu gushyira mu bikorwa umushinga wo kubaka ishuri rya St Albert mu Rwanda.
Ati “Mwatubereye Imfura kuko imfura ni iyo musangira ntigucure, mwajya inama ntikuvemo, wapfa ikakurerera.”
Madamu Jeannette Kagame yashimiye mwarimu Jean-Marie Vianney Kayishema, umwe mu bigishaga kuri Collège Saint Albert wamwigishije ubuvanganzo.
Kayishema yanditse imikino itandukanye irimo uwamenyekanye cyane, Pitié Pour La Reine.
Madamu Jeannette Kagame yagize ati “Ndagushimira uburyo wamfashije gusobanukirwa ubwiza buhebuje bw’ikinamico n’uko bayitwaramo.”
Kalisa Rugano ni umwe mu bize n’abigishije kuri Collège Saint Albert. Yavuze ko hari ku gicumbi cy’umuco n’indangagaciro nyarwanda n’ubwo bari bari mu mahanga.
Ati “Ntabwo twari twemerewe kuvuga amateka y’u Rwanda n’abarimu bayatwigishaga bihishe, barangiza amakayi tukayabika ariko ntibyatubujije gukunda u Rwanda.”
Senateri Dr Havugimana Emmanuel na we ni umwe mu bize kuri Collège Saint Albert watanze ubuhamya bw’urwibutso afite kuri iryo shuri.
Ati “Ntabwo twabashaga kugera muri ambasade y’u Rwanda ariko muri Saint Albert twahisangaga nk’iwacu. Iyo hataba Saint Albert, ntabwo benshi twari kwiga ayisumbuye cyangwa ngo tube turi mu myanya turimo uyu munsi.”
Umurungi Francine yize muri Collège Saint Albert, akomereza muri Kaminuza ya Bujumbura aho yavuye arangije umwaka wa mbere yinjira mu ngabo za RPA.
Mu magambo ye yagize ati: “sinkeka ko twari kuba turi ku rwego turiho ubu iyo hatabaho ababyeyi bashinze Collège Saint Albert n’abarezi bayigishijemo.”
Umurungi yavuze ko kubera kutemererwa kwiga mu mashuri ya Leta y’u Burundi, yamaze imyaka itatu y’amashuri abanza yigira ku izina ritari rye, yarishingiwe n’umubyeyi w’Umurundi nk’umwana we. Yongeye kwishima ubwo yigaga muri Saint Albert hamwe n’abanyarwanda bagenzi be.
Ati “Twahabonye uburere bwiza. Hari mu rugo, hari mu muryango. Batwigishaga gukora cyane no kumenya ko turi Abanyarwanda. Tugashyira hamwe kandi tukumva ko umunsi umwe tuzataha.”
Ishuri ryabyaye intwari zatabariye u Rwanda…
Mu 1987 ubwo FPR Inkotanyi yashingwaga, Collège Saint Albert yari yasubiye mu bihe byayo bya kera nyuma y’umwiherero wakozwe ugamije gukemura ibibazo yari imazemo iminsi.
Iri shuri ryagize uruhare runini mu bukangurambaga bw’abanyamuryango bashya ba FPR Inkotanyi n’urubyiruko rwitabiriye urugamba rwo kubohora igihugu.
Jean Marie Vianney Kayishema, umwe mu barimu bigishije kuri Collège Saint Albert, yavuze ko hakozwe akazi gakomeye mu gushishikariza Abanyarwanda b’impunzi i Burundi gushyigikira urugamba rwo kubohora igihugu.
Umugaba Mukuru w’Ingabo z’u Rwanda, Gen Jean Bosco Kazura, ni umwe mu batanze ubuhamya bw’uruhare rwa Collège Saint Albert mu rugamba rwo kubohora igihugu.
Yavuze ko indangagaciro yo gukunda igihugu n’ubwitange ariyo yagaragaye kuva Collège Saint Albert yashingwa.
Gen Kazura yasabye ko izo ndangagaciro zikomeza kuba umuco mu Banyarwanda. Ati “Uyu munsi izi ntebe twicayeho ntaho zihuriye na ya matafari twicaragaho kuri Saint Albert ariko ntitwibwire ko ayo matafari tutayasubiraho. Nkuko Saint Albert yigeze gusubira inyuma hakaba abagabo bayishyigikira ikongera kuzamuka, dukomeze gukora cyane kugira ngo tutazagera ubwo duta umwanya tugasubira inyuma.”
Yavuze ko by’umwihariko ku gihugu nk’u Rwanda gitera imbere, abanzi baba ari benshi ariyo mpamvu nta guterera agati mu ryinyo.
Ati “Buri gihe iyo igihugu gitera imbere, umwanzi aba agihanze ijisho, aba ari ku irembo. Iyi Saint Albert itugejeje ku byiza, tubisigasire dukomeze dutere imbere.”
Igitabo Le collège Saint Albert de Bujumbura - Un Monument de la Solidarité Humaine kigizwe n’ibice bitanu birimo ishingwa ry’ishuri n’imbogamizi zabayemo, uko ryimukiye mu Burundi rivuye muri Congo, Uko ryongeye kwiyubaka nyuma yo kwimukira i Burundi, uko abahize bishyize hamwe nyuma y’urugamba rwo kubohora u Rwanda bagahuriza imbaraga hamwe ngo n’ubuhamya bw’abize n’abakoze muri iryo shuri bizamenywe na benshi.
Amafoto ya IGIHE: Igirubuntu Darcy


















TANGA IGITEKEREZO
AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE
Witandukira kubijyanye n'iyi nkuru; wikwandika ibisebanya, ibyamamaza cyangwa bivangura; wikwandika ibiteye isoni, Wifuza kubona byihuse ibivugwa/ibisubizo ku gitekerezo cyawe, andika email yawe ahabugenewe. Ibi bidakurikijwe igitekerezo cyanyu gishobora kutagaragara hano cyangwa kigasibwa.
Igitekerezo cyawe kigaragara nyuma y'isuzuma rikorwa na IGIHE.com , Murakoze!