Hari mu gikorwa cyo kwibuka abahoze ari abakozi ba Minisiteri y’Urubyiruko n’Amashyirahamwe (MIJEUMA) bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi, kuri uyu wa 26 Kamena 2023.
Cyahurije ku Rwibutso rwa Jenoside rwa Kigali abakozi ba Minisiteri y’Ubumwe bw’Abanyarwanda n’Inshingano Mboneragihugu, Minisiteri ya Siporo, Minisiteri y’Urubyiruko n’ibindi bigo bizishamikiyeho.
Mu kiganiro Minisitiri Dr Bizimana yagejeje ku bitabiriye iki gikorwa, yagaragaje ko amashyirahamwe yabaye intwaro y’abanyepolitiki yo kubiba urwango rwagejeje kuri Jenoside yakorewe Abatutsi uhereye mu 1956 ubwo havukaga ashingiye ku turere n’amoko.
Mu mashyirahamwe yigishije urwango mu buryo bukomeye yatunze agatoki APROSOMA ryashinzwe na Gitera Joseph na Mouvement Social Muhutu ryaje guhinduka PARMEHUTU.
TRAFIPRO ni irindi shyirahamwe ridakunda kuvugwa ryakoranaga na Kiliziya Gatolika ryimakaje amacakubiri kugeza ubwo Abatutsi bahezwa mu buyobozi bwaryo mu 1958 ndetse ubwicanyi butangira mu 1959 ryabaye imodoka zayo zakoreshwaga mu gutwara abicanyi hiya no hino mu gihugu.
Dr Bizimana yakomeje agira ati “Inama z’aya mashyirahamwe ni zo zakorerwagamo ubukangurambaga. Inama za Mouvement Social Muhutu n’iza TRAFIPRO kandi zabaga zatumiwemo abahagarariye amashyirahamwe bavuye mu gihugu hose bagahurira i Kabgayi bakaganira ku birebana n’amashyirahamwe yabo ariko bakanababwira ibitekerezo bya PARMEHUTU uko bagomba kubikwiza mu bayoboke babo hirya no hino mu gihugu.”
Intandaro yo kwirukana Abatutsi mu mashuri no mu nzego z’imirimo n'uko urubyiruko rwakoreshejwe
Dr Bizimana yavuze ko byabaye mu 1973 nk’inkurikizi y’ibibazo by’umutekano muke mu Burundi ubwo Abahutu baregwaga gushaka guhirikaka ubutegetsi bw’Abatutsi mu 1972.
Icyo gihe habaye imyivumbagatanyo ndetse bamwe mu barezwe baricwa bigera no mu mashuri birakaza Kayibanda n’abategetsi b’u Rwanda bashaka “guhorera Abahutu b’i Burundi bishwe na leta y’Abatutsi.”
Uwo mwuka ni wo wavuyemo ubukangurambaga mu Rwanda byumvisha Abahutu bo mu Rwanda ko na bo bagomba guhaguruka bakarengera bene wabo b’i Burundi.
Abize nibo batangiye kubikora batyo, bitangirira mu bapadiri. Abapadiri b’abahutu bagiye hamwe bakorera inama ku Rwesero muri Mata 1972 ahavuye icyerekezo cyo kugabanya Abatutsi ku buryo batagombaga kurenga 20%mu mashuri.
Iyo nama ngo leta yarayakiriye inagena ko hakoreshwa urubyiruko mu kuyishyira mu bikorwa hifashishijwe ishyirahamwe ryo mu mashuri yisumbuye ryitwaga “Secretariat des Etudiants du Centre Afrique”, ni ukuvuga Ihuriro ry’Abanyeshuri bo mu bihugu byo muri Afurka yo Hagati.
Icyakurikiyeho ngo ni ugushyiraho komite igomba kuyobora igikorwa cyo kwirukana Abatutsi mu mashuri no mu nzego z’imirimo hagendewe ku ngengabitekerezo yiswe “ubuhumyi bwa rubanda”, ko bagomba gukanguka ngo badakorerwa nk’ibyo Abahutu b’i Burundi bakorewe.
Urwo rwakoreshejwe muri ubwo buryo rugeze no mu nzego z’imirimo rwarakomeje ndetse rwagize uruhare no muri Jenoside ku buryo abakiriho ari bo bagerageza kuyipfobya no kuyihakana nk’uko Dr Bizimana yakomeje abisobanura.
Amashyirahamwe agomba kwitonderwa
Minisitiri w’Urubyiruko n’Umuco, Dr Utumatwishima Jean Nepo Abdallah, yavuze ko no muri iki gihe amashyirahamwe n’amakoperative bigomba kwitonderwa harebwa imiterere yayo, abayarimo, aho bakura inkunga n’icyo bagamije.
Ati “Abanyamadini bajya bavuga ngo ibyabayeho ni byo byongera kubaho iyo abantu batabyitondeye ngo barebe uko babiyobora.”
Yakomeje avuga ko abahuriye mu muziki no mu mikino na bo bagomba kwisuzuma niba ubutumwa batanga ari ubwubaka ubwubaka abafana, abakinnyi n’umuryango nyarwanda.
Minisitiri wa Siporo, Munyangaju Mimosa, yavuze ko MIJEUMA nk’urwego rwarebereraga urubyiruko rwananiwe gusigasira ahazaza h’u Rwanda kubera ubuyobozi bubi rugira uruhare mu gukangurira urubyiruko urwango ruhitamo gukoresha umuyoboro w’imikino n’imyidagaduro mu kubiba urwango.
Ati “Umukoro dufite nk’urubyiruko, nk’abakinnyi n’abahanzi ni uwo guhoza u Rwanda tugakomeza kurusha umusingi wubakiye ku budaheranwa, dutsinda abashaka gupfobya Jenoside no kutuvugira amateka uko atari.”
Umuhanzi Mbonimana Silas, wakoraga mu Kigo cy’Igihugu cy’Itangazamakuru (ORINFOR) ni umwe mu birukanywe mu nzego za leta azizwa ko ari Umututsi mu 1990.
Yavuze ko yahagaritswe mu nshingano ze ashyirwa mu cyumba aho atagombaga kurenga, abo bakoragana batangira kumwishisha n’abo basangiraga bamugendera kure ari na ho yaje gukora umuvugo yise “Windengera Inabi”.
Yasobanuye ko uwo muvugo ukimara kujya hanze yatangiye guhatwa ibibazo n’inzego z’iperereza biza kurangira ahunze yinira mu Nkotanyi.
Umuhanzi Ngarambe François Xavier wabaga mu itsinda rya Isibo y’Ishakwe, yavuze ko abanyepolitiki babaga bafitiye ubwoba abahanzi by’umwihariko muri Repubulika ya kabiri ku buryo intambara yo mu 1990 itangiye, bamwe baketsweho gushyigikira Inkotanyi batangira gufungwa bazizwa indirimbo zabo.
Yavuze ko yifuza ko urubyiruko rwa none ruzibukira ikibi rugashyira imbere icyiza. Ati “Urwango rurasenya, urukundo rukubaka, uyu munsi ni uwo guhitamo urukundo kuko ibyubakiye kuri rwo bihoraho.”
Abagera kuri 31 ni bo bamenyekanye ko bakoraga muri MIJEUMA bakaba barishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi.





















Ibitekerezo 0