Nubwo imibare y’abavuka kuri uyu munsi iri hasi kuko mu mpinja 1500 zitwitwe rumwe nirwo ruba rufite amahirwe yo kuvuka kuri uyu munsi, ntibibuza ko ku Isi habarurwa abantu miliyoni enye bavutse kuri uyu munsi.
Ibi biterwa n’uko ku Isi kugira ngo babare ko umwaka wuzuye Isi iba irangije urugendo rumara iminsi 365 rwo kuzenguruka izuba.
Nubwo bikunze kuvugwa ko iyi minsi ari 365 si yo gusa kuko ahubwo imara iminsi 365 n’amasaha atandatu, gusa mu buryo bwo kwirinda ko kubibara bigorana havugwa iminsi gusa.
Aya masaha niyo agenda yongeranywa akazabyara amasaha 24 nyuma y’imyaka ine, hanyuma aya masaha 24 angana n’umunsi akongerwa ku kwezi kwa kabiri uwo mwaka ku kagira iminsi 29, abavutse kuri iyi tariki bakizihiza isabukuru y’amavuko nyuma y’imyaka ine.
Kuki mu busanzwe ukwezi kwa kabiri kugira iminsi mike
Kuba ukwezi kwa Gashyantare gufite iminsi mike ni ikintu ibihugu byose bikoresha indangaminsi ya Grégoire bihuriyeho gusa bikomoka ku ndangamitsi (Calendar) ya kera y’Abaromani.
Iyi ndangamitsi y’Abaromani yagiraga amezi 10 ahera muri Werurwe akageza mu Ukuboza, ibi byaterwaga n’uko ubwami bw’Abaroma kera bwahaga cyane agaciro ubuhinzi, bityo ntibwite ku kubara amezi atarakorwagamo ubuhinzi kuko yose yitwaga igihe cy’urubura, bityo bakavuga ko umwaka wabo ugira iminsi 304 ugatangira muri Werurwe ukarangira mu Ukuboza.
Uko indangaminsi icyo gihe yari iteye
Werurwe: 31
Mata: 30
Gicurasi: 31
Kamena: 30
Nyakanga: 31
Kanama: 30
Nzeri: 30
Ukwakira: 31
Ugushyingo: 30
Ukuboza: 30
Nyuma y’uko umwami w’Abaroma witwaga Numa Pompilius abonye ko iyi ndangaminsi iteza urujijo mu ba Romani bakoreshaga uburyo bwo kubara umwaka bifashishije ukwezi, kuko bo iyo babaraga babonaga amezi 12, mu rwego rwo gukuraho uru rujijjo yafashe umwanzuro wo kongeramo amezi abiri ( Mutarama na Gashyantare) kugira ngo iyi ndangaminsi nayo yuzuze amezi 12.
Icyo gihe kuko umubare ugabanyika kabiri wafatwaga nk’utari uw’amahirwe ku ba Romani, Pompilius yahisemo ko amezi yose agira imibare y’igiharwe ariko aza gusanga bitari bukunde Gashyantare yo ahitamo kuyiha iminsi 28.
Uko amezi ya Pompilius yabarwaga
Werurwe: 31
Mata: 29
Gicurasi: 31
Kamena: 29
Nyakanga: 31
Kanama: 29
Nzeri: 29
Ukwakira: 31
Ugushyingo: 29
Ukuboza: 29
Mutarama: 29
Gashyantare: 28
Iyi ndangaminsi yaje kuvukamo ibibazo kuko ibihe n’amezi byageze aho bitangira gusigana, mu rwego rwo kubikemura Abaromani bagira umwaka bagabanyaho iminsi igize Gashyantare iba 24 bongeramo ukundi kwezi kugizwe n’iminsi 27 bakwita Mercedonius.
Uku kwezi gushya kwaje guteza impaka kuko abanyapolitiki bagukoreshaga mu kongera manda zabo cyangwa bakagukoresha bagabanya iz’abandi.
Nyuma y’uko Julius Caesar atangiye kuyobora ubwami bw’Abaromani muri 44 mbere ya Yesu, yafashe umwanzuro areka gukoresha indangaminsi igendera ku kwezi atangira gukoresha igendera ku zuba ikagira iminsi 365 ariko Gashyantare igumana iminsi 28.
Ku Isi hose abantu bakunze kujya impaka bibaza niba mu gihe ukwezi kwa Gashyantare kwagize iminsi 28 abantu bavutse ku wa 29 bazajya bavuga ko bujuje imyaka runaka ku wa 28 Gashyantare cyangwa ku wa 1 Werurwe.





Ibitekerezo 0