Igihe icyo ari cyo cyose, guhera ku itariki ya 5 Kanama 2013 kugeza ku wa 5 Nzeri 2013, Perezida wa Repubulika azasesa Inteko Ishinga Amategeko, Umutwe w’Abadepite, nk’uko amategeko abiteganya mu ngingo ya 76 y’Itegeko Nshinga.
Mbere y’uko Umutwe w’Abadepite useswa, Perezida w’Inteko Ishinga Amategeko Umutwe w’Abadepite, kuri uyu wa Kabiri tariki ya 6 Kanama, yagiranye ikiganiro n’abanyamakuru, mu rwego rwo kugaragaza ibyakozwe n’Umutwe w’Abadepite muri iyi manda.
Ibyagezweho muri iyi manda ya kabiri bishingiye ku nshingano z’Umutwe w’Abadepite, ari zo gushyiraho amategeko no kumenya no kugenzura ibikorwa bya Guverinoma.
Ibyakozwe n’umutwe w’abadepite hakurikijwe inshingano zawo
Perezida w’Inteko Ishinga Amategeko, Umutwe w’abadepite, Mukantabana Rose, atangaza ko muri manda ya kabiri, kuva ku itariki ya 6 Ukwakira 2008 kugeza ku itariki ya 5 Kanama 2013, Umutwe w’Abadepite wakiriye imishinga y’amategeko 391. Harimo imishinga y’amategeko 24 manda ya kabiri yatangiranye na yo, ni ukuvuga iyari igisuzumwa mu mpera za manda ya mbere; imishinga y’amategeko 14 yatangijwe n’Abadepite muri iyi manda n’imishinga y’amategeko 353 yatangijwe na Guverinoma.
Muri iyo mishinga y’amategeko 391 yagejejwe ku nteko, Umutwe w’Abadepite urangije manda utoye imishinga y’amategeko 349, irimo igera kuri 312 yasuzumwe, iratorwa, inatangazwa mu igazeti ya Leta, ubu ikaba yarabaye amategeko akurikizwa, na ho 37 iri mu nzira zo gutangazwa.
Imishinga y’amategeko 13, manda irangiye igisuzumwa, 24 isubizwa Guverinoma. Hari kandi n’imishinga y’amategeko 5 yohererejwe Umutwe w’Abadepite yari itaratangira gusuzumirwa ishingiro.
Hashingiwe kuri iyo mishinga y’amategeko yose yemerejwe ishingiro uko ari 386, iyasuzumwe igatorwa cyangwa igasubizwa Guverinoma ni 373, iyari igisuzumwa akaba ari 13 gusa. Ni ukuvuga ko igikorwa cyakozwe ku kigereranyo cya 96.6%.
Mu rwego rw’Ubukungu
Perezida w’Inteko Ishinga Amategeko, Umutwe w’Abadepite atangaza ko hasuzumwe kandi hatorwa amategeko agamije kunoza ubucuruzi, imicungire y’imisoro n’ishoramari. Amenshi muri yo ntiyari asanzwe mu Rwanda, n’ayari asanzweho yaravuguruwe hagamijwe gutunganya ubucuruzi no koroshya Ishoramari.
Muri yo harimo itegeko rigenga amasosiyete y’Ubucuruzi, Itegeko rigenga umurimo, itegeko ryerekeye isoko ry’imari n’imigabane, irigenga ihererekanyamakuru ku myenda n’andi.
Akomeza avuga ko ishyirwaho ry’ayo mategeko ryahesheje u Rwanda umwanya mwiza muri raporo za Banki y’Isi ku bijyanye no guteza imbere ubucuruzi (Doing Business). Kuva mu mwaka wa 2008 kugera mu wa 2013 u Rwanda rwavuye ku mwanya wa 150 rugera ku wa 52 ku bihugu 185, mu rwego rwo koroshya ubucuruzi (Doing Business).
Umutwe w’Abadepite wagize kandi uruhare rukomeye mu kunoza imikorere no kuzamura amakoperative n’Imirenge SACCO, bivuye na none mu mategeko yatowe n’inama zahawe inzego za Leta zibishinzwe.
Mu mibereho myiza y’abaturage
Perezida w’Inteko ishinga Amategeko umutwe w’abadepite, atangaza ko mu mategeko yatowe n’Inteko Inshinga Amategeko, imibereho myiza y’abaturage mu byiciro byose yitaweho.
Ati “By’umwihariko, hashyizweho amategeko agamije gutunganya uburezi, nko kuvugurura itegeko ngenga rigenga uburezi mu Rwanda n’andi mategeko, hagamijwe kwita ku ireme ry’uburezi mu byiciro byose kuva mu mashuri y’incuke kugeza kuri Kaminuza.”
Hashyizweho itegeko rugenga Ikigo Gishinzwe Uburezi mu Rwanda (REB) n’irigenga Ikigo cy’Igihugu gishinzwe imyigishirize y’imyuga no guteza imbere Ubumenyi Ngiro (WDA).
Irindi tegeko ryatangijwe ndetse rinatorwa hashingiwe ku myanzuro yagejejwe n’Inteko Rusange kuri Guverinoma, nyuma y’igikorwa cyo kugenzura uburyo inyamaswa zo muri Parike zonera abaturage mu rwego rwo kugenzura ibikorwa bya Guverinoma.
Perezidante w’Umutwe w’abadepite ati “Iri tegeko ryatumye ubuzima bw’abaturage baturiye Parike y’Akagera buhinduka, umusaruro w’imyaka yabo uriyongera, kuko ibyangijwe n’inyamaswa zaboneraga byabonye inzira n’uburyo by’ubwishyu kimwe n’abahohoterwaga na zo.”
Akomeza avuga ko havuguruwe kandi n‘itegeko rishyiraho Ikigega cyo gushyigikira no gutera inkunga abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi n’ibindi byaha byibasiye inyokomuntu byakozwe hagati y’itariki ya mbere Ukwakira 1990 n’iya 31 Ukuboza 1994. Ati “Iri tegeko ni imwe mu nzira zo kwikemurira ibibazo Igihugu cyacu cyatewe na Jenoside yakorewe Abatutsi ndetse n’ingaruka yagize ku Banyarwanda hadategerejwe inkunga y’amahanga.”
Mu rwego rw’ubuzima na ho Perezida w’Inteko ishinga amategeko Umutwe w’Abadepite, atangaza ko hatowe amategeko menshi, muri yo harimo Itegeko rigena imikoreshereze y’ibiyobyabwenge n’urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo, Itegeko rigena ubwishingizi ku mwuga w’ubuvuzi, irishyiraho Ikigo gishinzwe Ubuzima (RBC), n’andi.
Amategeko agenga ibi bigo ndetse n’ibindi bigo byahujwe byo mu zindi nzego yashyizweho hagamijwe guhuza imbaraga no kugabanya umutungo wakoreshwaga mu bigo bitandukanye byariho ariko bifite inshingano zijya gusa. Mu kuvugurura aya mategeko hari hagamijwe kunoza imitangire ya serivisi ku baturage.
Mu byerekeye imiyoborere myiza
Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda ryavuguruwe mu ngingo zimwe na zimwe, hagamijwe kuzihuza n’igihe.
Mu rwego rwo gushimangira ihame ry’imiyoborere myiza n’itangwa rya serivise nziza mu Rwanda, muri bimwe byakozwe harimo ishyirwaho ry’Ikigo cy’Igihugu cy’Imiyoborere (RGB), gikurikirana uko serivise zigenerwa abaturage n’inzego z’ubuyobozi zitangwa.
Amategeko agenga itangazamakuru nayo yaravuguruwe hagamijwe ko ryakorwa mu buryo bukwiriye kandi bufitiye akamaro abaturage n’igihugu muri rusange.
Mu butabera
Nk’uko Perezida w’Umutwe w’Abadepite, Mukantabana Rose yabitangaje, amategeko agenga inzego z’ubucamanza n’ubushinjacyaha n’agenga imiburanishirize y’imanza yaravuguruwe, hagamijwe kwihutisha imanza kugira ngo abarengana barenganurwe mu gihe gikwiye.
Akomeza avuga ko amategeko yose yashyizweho n’ayavuguruwe hagamijwe kunoza imikorere y’urwego rw’ubutabera mu Rwanda, yatumye Urukiko Mpuzamahanga rwashyiriweho u Rwanda rukorera i Arusha, n’ibindi bihugu byararushijeho kurugirira icyizere, byemera no kohereza abakekwaho icyaha cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu mwaka wa 1994 n’ibindi byaha byibasiye inyokomuntu kuburanira mu Rwanda.
TANGA IGITEKEREZO