Nk’uko tubikesha igitabo "Intwari z’Imbanza, zubatse u Rwanda rugahamya igitinyiro", cyanditswe n’Umusizi Nsanzabera Jean de Dieu, inzobere mu muco, amateka, ubuvanganzo n’umurage w’intekerezo z’ihangabuhanga nyarwanda, tugiye kubavira imuzingo inkomoko y’ukuri y’Abakoma b’Ababanda.

Nkoma ukomokwaho n’Abakoma, ni mwene Maduna na Nkondogoro, bari abarozi ba Ndahiro Cyamatare, bikaba umwuga wabo wo kurogesha uburozi bwo gucuragura. Kavukire kabo ntihari mu Rwanda, hari i Bunyabungo, ni ukuvuga ko bari abo mu bwoko bw’Abashi bagengaga ingoma y’u Bunyabungo.

Nkondogoro na Maduna bavanyeyo Nkoma akiri muto, aje gukeza Ndahiro, bavuga ko bazi kuroga bazajya bamurogera abanzi bamuhiga. Nubwo bari bitwaje ko ari abahanga mu kwararika abanzi bakoresheje uburozi bwo gucuragura, mu by’ukuri baje ari abatasi bo kwa Ntsibura Nyebunga wagengaga u Bunyabungo muri ibyo bihe, baje gutata ngo barebe uko Cyamate amerewe bamuhuhure kuko hari hashize iminsi bafite amakuru ko atangiye gushyamirana na bene se Juru na Bamara, barwanira ingoma.

Ndahiro rero abyumvise arishima kuko abonye abanyamahanga bazamurogera abanzi. Yarogeshaga ibi byo gucuragura nijoro, dore ko ngo abacuraguzi ba nijoro batahoze mu Rwanda badukanywe na Maduna abiturukanye iwabo iyo mu Bunyabungo.

Babaye abatoni kwa Ndahiro, binjirira abo mu nda y’ingoma, baba ibihangange bikomeye iyo mu Nduga, cyane cyane mu Karere k’Amarangara.

Nkoma nawe amaze gukura aza gutora uwo muco wo kuroga, aba n’umurozi w’ikirangirire anafata izina ry’ibigwi bye mu kuroga, aho yagiraga ati “Ndi Sekirasanyi ikirozi cyo mu Marangara”.

Aho Ndahiro atangiye, Nkoma yabaye umwe mu bafashe kamwe mu turere twa Nduga kitwaga Amarangara arakigarurira aragategeka, Abanyenduga bose baramuyoboka. Anabasezeranya ko azababera umucunguzi uzabagobotora amaboko y’abami b’u Rwanda babigaruriye kuva ku ngoma ya Mibambwe Sekarongoro Mutabazi.

Aho Ndoli abundukiye aje kuyobora u Rwanda, Nkoma yaragomye, ibyo kuyoboka abitera umugongo.

Bitewe n’uko yabaye ikirangirire n’icyatwa mu Nduga yari imaze imyaka mike yigaruriwe n’u Rwanda, se Nkondogoro na nyina Maduna bamaze gupfa, Nkoma yahise afata igisekuruza cy’Ababanda, aba ahinduye umuryango mugari w’inkomoko atyo, uw’i Bushi awutera umugongo, atangira kubariwa mu bo mu nda y’ingoma y’Ababanda, bakura igisekuruza cyabo kwa Kibanda cya Rurenge.

Kugira ngo uwo mwuka wo kumwigaranzura udakomeza gututumba mu Babanda bari barangajwe imbere na Nkoma ya Nkondogoro, Ndoli yahise ashinga ingoro ye i Mata ya Muhanga ho mu Marangara ahateganye no kwa Nkoma ya Nkondogoro wamurwanyaga, dore ko nawe yari atuye i Mushubati ya Marangara, kugira ngo arusheho guhangana nawe.

Igitekerezo cya Nkoma ya Nkondogoro cyo kongera kwisubiza ingoma ya Nduga y’Ababanda, cyaturutse mu kubona intege nke z’ibikomangoma by’i Rwanda byarwaniye ingoma mu bihe by’ingoma ya Ndahiro Cyamatare.

Ibihugu byari byarigaruriwe n’u Rwanda birimo na Nduga yagengwaga n’Ababanda, byatangiye kubona ko igihugu cy’u Rwanda kizimye, bitangira kuzura akaboze.

Ibyo bihugu byari byarigaruriwe ku ngoma ya Rugwe, Mukobanya na Sekarongoro, bibonye ko u Rwanda nta Mugabe n’Umugabekazi, byatangiye kwinyara mu isunzu ngo byongere byiyubake-buhugu, ntibikomeze kuba muri tumwe mu Turere tw’u Rwanda rwa Cyamatare.

Aho ni ho n’Abanyanduga buririye nabo batangira kubaka bushya igihugu cyabo, bitegura kuziyomora ku Rwanda kugeza mu iyima rya Ndoli, barangajwe imbere na Nkoma ya Nkondogoro wari waratangiye kuboshya ngo bagomere u Rwanda rwa Ndoli.

Ruganzu Ndoli yakoze ibishoboka arabahashya ashirwa ahatsinze, imigambi ya Nkoma ya Nkondogoro yo kwigaranzura u Rwanda izima ityo.

Gukomera kwa Nkondogoro n’umugore we Maduna ku ngoma ya Ndahiro Cyamatare, ni ko kwaciriye umuvuno umuhungu wabo Nkoma, rubanda bamwibeshyaho ko na we ari mu bikomangoma byo mu Babanda, kizabagobotora mu maboko y’abami b’i Rwanda.

Nkoma yihinduye Umubanda kandi inkomoko ye ari iyo mu Bashi bo mu Bunyabungo.

Kugeza na n’ubu ubwo aya mateka yandikwaga, mu nzu z’imiryango migari y’Abanyarwanda, cyane cyane ikomoka mu muryango mugari w’Ababanda, habonekamo abo mu nzu ya Nkoma benshi ari na bo batoye izina ry’Abakoma b’Ababanda.

Aba basangira umuryango mugari n’abarimo ababanda b’Abasindi bakomoka kuri Basindi ba Kibanda cya Rurenge. Ababanda b’Abalindi bakomoka kwa Milindi ya Kibanda cya Rurenge.

Ababanda b’Abaguyane bakomoka kuri Muguyane wa Kibanda cya Rurenge, Ababanda b’Abahuge bakomoka kwa Bihuge bya Kibanda cya Rurenge, Ababanda b’Ababarake bakomoka kwa Kibarake cya Kibanda cya Rurenge.

Hari Ababanda b’Abasangoma bakomoka kwa Sangoma; Ababanda b’Abanyatwa bakomoka kwa Munyatwa wa Sangabo; hakaba n’Ababanda b’Abannyugu bakomoka kwa Munnyugu wa Munyatwa.