Ibikoresho gakondo bya Muzika, byabicaga bigacika mu Rwanda rwo hambere

Yanditswe na Nsanzabera Jean de Dieu
Kuya 18 Werurwe 2020 saa 07:46
Yasuwe :
0 0

Ibihe birahita, ibindi bikaza, ariko ibyiza byabaye mu bihe byahise ntibishobora kwibagirana. Umuziki ni intwaro ikomeye yabayeho kuva muntu yagera ku isi, ikamufasha mu byishimo no mu kababaro.

Abanyarwanda nabo bagiraga umuziki ubafasha kwizihirwa, bakagira ibikoresho byabo bwite bakoreshaga bacuranga ngo uwo muziki urusheho kubanogera.

Mu Rwanda rwo hambere, bagiraga ibitaramo by’ingeri eshanu, bikaba isoko y’akayunguruzo k’umutima-mutindi, umwe wa kinyamaswa, hakimakazwa umutimamana n’umutimanama mu Banyarwanda.

Ibitaramo byakorwaga mu Rwanda rwo hambere, byarimo ibitaramo by’umuryango, Ibitaramo by’uburere mboneraagihugu, Ibitaramo nyizihizangoma, ibitaramo by’imihigo n’ibitaramo by’umuganura. Buri gitaramo cyabaga gifite abagomba kukitabira n’ibikoresho by’umuziki bigomba kwizihiza ibyo birori. Hakaba ibikoresho byakoraga mu bitaramo by’ibwami n’ibyakoreshwaga mu bitaramo byo muri rubanda.

Ibikoresho by’umuziki byo mu Rwanda rwo hambere, byari bigabanyijemo ingeri eshatu bitewe n’uko bikoreshwa kugira ngo bitange umuriri nyizihizagitaramo.

Ibikoresho by’Inyamirya: Ni ibikoresho bifite uburyo bakomaho imbarutso, bukarema imirya inyuranye kandi yirangira, ari nayo isimburana mu kwizihiza indirimbo.

Ibikoresho by’ubuhuha: Ni ibikoresho bakoreshaga mu muziki gakondo, ariko bigatanga umwirangiro ari uko bahushyemo,
Ibikoresho by’inkomangano: Ni ibikoresho byakoreshwagwa mu muziki nyarwanda, bigatanga umwirangiro, ari uko babikomyeho n’ikiganza, igititi cyangwa se ikirenge.

Izo ngeri z’ibikoresho by’umuziki nyarwanda, byabiciye bigacika zari zigizwe n’ibicurangisho bitandukanye. Muri byo hari nka:

Urusengo: Urusengo, ni kimwe mu bikoresho by’umuziki gakondo by’inyabuhuha. Kubera umuriri ntagereranywa bifite, byatumye ruba kimwe mu bikoresho mpuzamuriri by’ibwami. Gihanga aruha isumbwe rikomeye, ruba rumwe mu birango by’u Rwanda nk’ikirango cy’amahoro n’ubusabane. Urusengo rwo rugira imirya y’ishakwe , inyahura n’igihumurizo. Urusengo rwarangaga ingoma y’u Rwanda, mu bihe bya Gihanga, nirwo bitaga ‘Nyamilinga’.

Inanga: Inanga ni igikoresho cy’umuziki cya kera na kare, cyo mu bwoko bw’ibinyamirya, ni kimwe mu byahanganywe n’u Rwanda. Nk’uko yabaga mu buvanganzo nyemvugo bwo muri rubanda, ni nako n’ibwami bayikeneraga, mu bitaramo byaberaga ibwami. Inanga igira imirya irenga yitwa “imiyuki”n’inihira yitwa “imihumurizo”cyangwa se ibihumurizo.

Umurya w’inanga, ni kimwe mu byizihizaga ibitaramo bya kera, bigakesha ijoro, na n’ubu kandi, inanga ni igikoresho kitajya kiva ku gihe, aho mu bitaramo ndangamuco ariyo iba ku ruhembe rw’imbere mu kuranga u Rwanda.

Ingoma z’imisango: Ni iza kera cyane mu Rwanda, zari zifite umwanya ukomeye mu Rwanda rwo hambere. Ni kimwe mu bikoresho by’umuziki byo mu bwoko bw’inkomangano. Haba mu mbyino, mu mihamirizo, no mu yindi myidagaduro, ingoma yabaga iya mbere.

Ingoma z’imisango, ni zimwe mu bikoresho by’umuziki gakondo, byabiciye bigacika mu bihe byo ha mbere. N’ubwo zadutse hagati mu iyubakwa ry’igihugu, zagize ibigwi by’ikirenga kuruta ibindi bikoresho mpuzamuriri. Ingoma z’imisango, arizo izi tuzi zikoreshwa mu birori zadutse ku ngoma y’umwami Cyilima I Rugwe, ahasaga mu mwaka wa 1345. Zadukanywe n’umunyamahanga Rwamuhama w’Umutoro. Mbere y’uko izo ngoma zaduka, mu Rwanda hari ubwoko bw’ Ingoma- Ngabe gusa, yari ikirango cy’igihugu.

Ubuhanga n’ubuhangange Abanyarwanda bahaye ingoma, byatumye barema amoko yazo agera kuri 4, arushaho gutanga umwirangiro utandukanye uryoshya ibirori by’umurishyo w’ingoma. Mu moko y’ingoma harimo Ishakwe, Inyahura, Inumvu cyangwa Inumbiri n’Ibihumurizo.

Amakondera: Amakondera ni ibikoresho byakoreshwaga mu bitaramo bikomeye ndangamuco, akaba yari afite umwanya ukomeye mu bitaramo by’ibwami cyane cyane mu bitaramo by‘Intore. Ni amwe mu bikoresho by’umuziki nyarwanda by’Inyabuhuha. Amakondera akomoka ku ngoma y’umwami Rwabugili akaba yarayaramvuye i Bujinja kuri ubu habarizwa mu gihugu cya Tanzaniya.

Umuduri: Ni umwe mu bikoresho by’umuziki byakundaga gukoreshwa mu buvanganzo nyemvugo bwo muri rubanda, ni umwe mu bikoresho by’Inyamirya nk’ibikoresho mpuzamuriri bifite imirya bakoraho ikabona kwirangira nk’ Umuduri bita Umunahi cyangwa ibubura n’iningiri.

Ihembe: Ihembe ,ni igikoresho cy’umuziki kiri mu bwoko bw’Inyabuhuha, atanga umwirangiro ari uko babanje guhuhamo.Ni igikoresho mpuzamuriri cyakoreshwaga cyane mu muhamirizo w’intore, mu buvanganzo nyemvugo bw’ibwami.

Umwirongi: Ni igikoresho cy’umuziki cyamenyekanye cyane mu gukoreshwa n’abashumba mu rwuri, kikaba ikirango cy’amahoro. Iyo umushumba yahuhagamo, shebuja yahitaga yumva ko mu nama y’inka ari amahoro.

Hari n’ibindi bikoresho by’umuziki byakoreshwaga mu buryo bwihariye cyangwa se bitakundaga no gukoreshwa cyane, akaba ari nayo mpamvu nta bwamamare bifite. Muri byo twavuga nk’Ikinyuguri kijya mu mihango y’imandwa, Urujegerezo, agakoko k’inkomane kajegera bunyuguri kajya mu mihango irimo indirimbo, Urutaro rwari ikidasesa gicurangwa mu bitaramo by’akarere aka n’aka n’ibindi.


Kwamamaza

Kwamamaza

Kwamamaza

TANGA IGITEKEREZO

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Kwamamaza

Special pages
. . . . . .